Alarm Bildirim Sistemi (ANS) Nedir?

ANS, enerji üretim tesislerinde meydana gelen kritik alarm ve olayların önceden belirlenmiş kullanıcı gruplarına otomatik olarak iletilmesini sağlar. Sistem; operatör, bakım ekibi, yönetim, merkez ve özel kullanıcı grupları gibi farklı sorumluluk alanlarına göre yapılandırılabilir.

Bu yaklaşımın temel amacı, doğru alarmın, doğru kişiye, doğru zamanda ve uygun iletişim kanalı üzerinden ulaştırılmasıdır. Böylece gereksiz bildirim trafiğinin azaltılması ve kritik olaylara müdahale süresinin iyileştirilmesi hedeflenir.

ANS'nin temel çalışma mantığı: SCADA sisteminde oluşan ve ANS kapsamında seçilen alarm, tanımlanmış filtre ve iletişim kuralına göre değerlendirilir. Kuralın hedeflediği kullanıcı grubu ve iletişim kanalı belirlenir; uygun bildirim kanalı üzerinden alarm mesajı gönderilir.

Bu kullanım kılavuzu; ANS'nin EOSliveevents.xml üzerinden etkinleştirilmesinden başlayarak AlarmManager.exe ile iletişim ortamlarının, kullanıcı gruplarının, alarm filtrelerinin, iletişim kurallarının ve ağ gereksinimlerinin yapılandırılmasını açıklar.

1. EOSliveevents.xml Ayar Dosyası ve ANS Aktivasyonu

ANS özelliğinin çalışabilmesi için öncelikle EOSliveevents.xml ayar dosyasında ANS'nin aktif olduğunu belirten parametrenin doğru şekilde yapılandırılması gerekir.

Ayar dosyasında aşağıdaki satır bulunmalı ve değer True olarak tanımlanmalıdır:

<ANSAktif>True</ANSAktif>

ANSAktif Parametresi

ANSAktif parametresi, Alarm Bildirim Sistemi'nin etkin olup olmadığını belirler. Parametre True olduğunda ANS özelliği LIVE EVENTS içerisinde aktif hale gelir.

Önemli: ANS yapılandırmasına geçmeden önce bu parametrenin doğru olduğundan emin olunmalıdır. Aktivasyon yapılmadan AlarmManager üzerinden oluşturulan bildirim yapılandırmasının beklenen şekilde çalışması mümkün olmayacaktır.

2. AlarmManager Yazılımının Başlatılması

ANS yapılandırmasının ana aracı AlarmManager.exe'dir. AlarmManager üzerinden iletişim kanalları, kullanıcı grupları, alarm filtreleri ve bildirim kuralları oluşturulur.

LIVE EVENTS Üzerinden Başlatma

LIVE EVENTS yazılımı açıldıktan sonra HIZLI BAŞLAT menüsünde bulunan Alarm Bildirim Sistemi Tasarım Paneli butonuna tıklanarak AlarmManager başlatılabilir.

Doğrudan Başlatma

Alternatif olarak LIVE EVENTS klasörü altında bulunan AlarmManager.exe dosyasına çift tıklanarak program doğrudan çalıştırılabilir.

Önerilen yaklaşım: İlk yapılandırmada AlarmManager'ın LIVE EVENTS içerisindeki ilgili tasarım panelinden başlatılması, sistemin hangi bileşeninden yapılandırmaya geçildiğinin daha kolay takip edilmesini sağlar.

3. AlarmManager Panel Yapısı

AlarmManager arayüzü, ANS sisteminin farklı yapılandırma ihtiyaçlarını birbirinden ayıran üç temel alt panelden oluşur. Bu panellerin birlikte yapılandırılması, alarm bildirim sisteminin kontrollü çalışmasının temelini oluşturur.

I. İletişim Ortamı ve Adres/Telefon Bilgileri Giriş Paneli

Bu panelde ANS'nin kullanacağı iletişim altyapısı ve bildirim alacak kullanıcı bilgileri tanımlanır. E-Posta, SMS, Telegram ve WhatsApp kanallarına ait bağlantı ve erişim bilgileri burada yapılandırılır.

Aynı panel içerisinde bildirim gönderilecek kullanıcılar için 7 farklı adres/telefon listesi oluşturulabilir. Böylece farklı sorumluluk alanlarına sahip kullanıcılar ayrı gruplar halinde yönetilebilir.

II. İletişim Kuralları Giriş Paneli

Bu panel, oluşan alarmların hangi koşullarda, hangi kullanıcı gruplarına ve hangi iletişim kanalları üzerinden gönderileceğinin belirlendiği bölümdür.

Alarm grupları için E-Posta, SMS, Telegram ve WhatsApp kanallarından hangilerinin kullanılacağı ayrı ayrı seçilebilir. Böylece kritik alarmlar için daha kapsamlı, daha düşük öncelikli alarmlar için daha sınırlı bildirim senaryoları oluşturulabilir.

III. Alarm Seçim ve Filtreleme Paneli

Bu panel, SCADA sisteminde tanımlı alarm listesinden ANS tarafından bildirilecek alarmların seçilmesini sağlar. Böylece tüm SCADA alarmlarının kullanıcılara gönderilmesi yerine yalnızca ihtiyaç duyulan ve kritik kabul edilen alarmlar bildirim kapsamına alınabilir.

Üç panelin ilişkisi: Önce iletişim kanalları ve alıcılar tanımlanır; ardından hangi alarm koşullarının hangi gruplara ve kanallara gönderileceği kurallarla belirlenir; son olarak alarm seçim ve filtreleme paneli ile bu kurallara dahil edilecek alarm kapsamı oluşturulur.

4. Genel Ayarlar

İletişim Ortamı ve Adres/Telefon Bilgileri Giriş Paneli üzerindeki ilk sekmede yer alan Genel Ayarlar, ANS'nin çalışma davranışını belirleyen temel parametreleri içerir.

Bu parametrelerin amacı yalnızca bildirim göndermek değil; geçici iletişim problemlerinde yeniden deneme yapmak, aynı alarmın gereksiz tekrarlarını azaltmak, yoğun alarm durumlarını algılamak ve çözümlenmeyen kritik alarmları daha üst gruplara taşımaktır.

Parametre İşlevi
Santral Adı Bildirimlerde tesisin kaynak bilgisi olarak kullanılmasını sağlar.
Yeniden Deneme Sayısı Başarısız bildirim gönderiminden sonra kaç kez tekrar deneneceğini belirler.
Yeniden Deneme Gecikmesi Başarısız gönderimler arasındaki bekleme süresini belirler.
Tekrar Bildirim Engelleme Süresi Aynı alarmın kısa süre içerisinde gereksiz biçimde tekrar gönderilmesini önler.
Alarm Fırtınası Eşiği Belirli zaman diliminde oluşan alarm sayısının alarm fırtınası kabul edileceği eşiği belirler.
Alarm Fırtınası Zaman Penceresi Alarm yoğunluğunun değerlendirileceği zaman aralığını belirler.
Alarm Eskalasyon Süresi Çözülmeyen veya onaylanmayan alarmın daha üst kullanıcı gruplarına iletilmesi için kullanılacak süreyi belirler.
Denge önemlidir: Yeniden deneme, tekrar engelleme, alarm fırtınası ve eskalasyon parametreleri birlikte değerlendirilmelidir. Aşırı agresif bildirim ayarları gereksiz trafik oluşturabilirken, fazla kısıtlayıcı ayarlar kritik olayların gecikmesine neden olabilir.

5. E-Posta, SMS, Telegram ve WhatsApp Ayarları

ANS farklı iletişim kanallarını destekleyerek tesisin iletişim altyapısına uygun bildirim senaryoları oluşturulmasına olanak sağlar. Her kanalın bağlantı ve kimlik doğrulama bilgileri kendi sekmesinde yapılandırılır.

E-Posta Ayarları

E-posta bildirimleri için SMTP bağlantısının doğru şekilde yapılandırılması gerekir. Temel parametreler SMTP Sunucusu, SMTP Portu, E-Posta Kullanıcı Adı, E-Posta Şifresi, SSL Kullan ve Timeout alanlarıdır.

Kullanılan e-posta servisinin gerektirmesi halinde uygulama şifresi gibi servis sağlayıcıya özel kimlik doğrulama yöntemleri kullanılmalıdır. ANS içerisinde GMAIL, HOTMAIL, YAHOO, YANDEX ve OUTLOOK için hızlı ayar seçenekleri de bulunmaktadır.

SMS Ayarları

SMS gönderimi, kullanılan servis sağlayıcının API bilgileri üzerinden gerçekleştirilir. SMS API Adresi, SMS API Anahtarı, SMS Erişim Jetonu, SMS Kullanıcı Adı ve SMS Şifresi gibi bilgiler servis sağlayıcının gereksinimine göre tanımlanabilir.

API anahtarı, erişim jetonu ve şifre bilgilerinin kullanılıp kullanılmayacağı; kullanılacaksa bunların query parametresi veya message header içerisinde gönderileceği seçilebilir. Bu yapı, farklı SMS API standartlarına uyum sağlamak için esneklik sunar.

Telegram Ayarları

Telegram entegrasyonu bir bot aracılığıyla gerçekleştirilir. Temel parametreler Telegram API Adresi, Telegram Bot Erişim Anahtarı (Bot Token) ve Telegram Sohbet Kimliği (Chat ID) bilgileridir.

Chat ID bilgisi, bildirimlerin gönderileceği kullanıcı, grup veya kanalın hedefini belirler.

WhatsApp Ayarları

WhatsApp bildirimleri bir API servisi üzerinden yapılandırılır. Temel parametreler WhatsApp API Adresi, WhatsApp Erişim Anahtarı ve WhatsApp Telefon Kimliği alanlarıdır.

İletişim kanalı seçimi: Aynı alarm için birden fazla iletişim kanalı kullanılabilir. Kanal seçimi yapılırken alarmın kritikliği, kullanıcı grubunun sorumluluğu ve tesisin iletişim altyapısı birlikte değerlendirilmelidir.

6. İletişim Gruplarının Oluşturulması

İletişim kanalları tanımlandıktan sonra bildirimlerin ulaşacağı kullanıcı grupları oluşturulur. ANS yapısında toplam 7 ayrı iletişim grubu tanımlanabilir.

  • Operatörler
  • Bakım Ekibi
  • Yönetim
  • Merkez
  • Özel Grup 1
  • Özel Grup 2
  • Özel Grup 3

Her grup için E-Posta adresleri ve telefon numaraları ilgili listeye EKLE ve SİL butonları kullanılarak yönetilebilir.

Bu yapı sayesinde bildirimlerin tüm personele gönderilmesi yerine, sorumluluk alanına göre ilgili kullanıcı grubuna yönlendirilmesi sağlanır.

Örnek organizasyon yaklaşımı: Mekanik bir ekipman alarmı bakım ekibine ve operatörlere yönlendirilirken, belirli yönetimsel alarmlar Yönetim veya Merkez grubuna yönlendirilebilir. Böylece alarmın içeriği ile sorumlu kişi arasında doğrudan bir ilişki kurulabilir.

7. İletişim Kurallarının Oluşturulması

İletişim Kuralları Paneli, ANS'nin karar mekanizmasının temelini oluşturur. Kullanıcı burada bir alarmın hangi koşullarda, hangi kullanıcı gruplarına ve hangi iletişim kanallarına gönderileceğini tanımlar.

  1. Yeni kural oluşturun. İletişim kuralları tablosunun altındaki EKLE butonunu kullanın.
  2. Kuralın aktiflik durumunu belirleyin. Kuralın kullanılacağı durumlarda aktif olduğundan emin olun.
  3. Alarm kapsamını belirleyin. Alarm Seçim ve Filtreleme Paneli üzerinden ilgili alarm kriterlerini seçin.
  4. Kriterleri kurala aktarın. Gerekli seçimleri yaptıktan sonra EKLE / DÜZELT işlemiyle kriterleri ilgili kural satırına aktarın.
  5. Kullanıcı gruplarını seçin. Kuralın geçerli olacağı bir veya daha fazla kullanıcı grubunu belirleyin.
  6. Bildirim kanallarını seçin. E-Posta, SMS, Telegram ve WhatsApp kanallarından kullanılacak olanları işaretleyin.
Böylece ANS, SCADA'dan gelen her alarmı aynı şekilde göndermek yerine, oluşturulan kurallara göre alarmı değerlendirerek hedef kullanıcı ve iletişim kanalını belirler.

8. Alarm Seçimi ve Filtreleme

Büyük SCADA projelerinde yüzlerce hatta binlerce alarm bulunabilir. Bunların tamamının mobil cihazlara veya iletişim kanallarına bildirim olarak gönderilmesi, kullanıcıların gereksiz mesajlarla karşılaşmasına ve kritik alarmların diğer bildirimler arasında kaybolmasına yol açabilir.

Bu nedenle ANS'de temel yaklaşım, bildirim gerektiren alarmları seçmek ve gereksiz bildirimleri filtrelemektir.

Tek Tek Alarm Seçimi

Alarm listesinden belirli bir alarm doğrudan seçilebilir. Alarm adı veya açıklaması üzerinden metin filtreleme yapılarak yüzlerce alarm içerisinden aranan kayıt daha hızlı bulunabilir.

Alarm Konumu (Location) Bazlı Filtreleme

Alarmlar SCADA projesindeki konum bilgilerine göre filtrelenebilir. Örneğin Ünite 1, Ünite 2 veya Şalt gibi farklı konumlar seçilerek yalnızca belirli bir bölgeye ait alarmlar bildirim kapsamına alınabilir.

Alarm Türü, Grubu ve Seviyesi Bazlı Filtreleme

Alarm türü, grubu veya seviyesi için dahil etme ve hariç tutma ifadeleri kullanılabilir.

  • inc_ öneki: İlgili alarm türü, grubu veya seviyesini kapsama dahil eder.
  • exc_ öneki: İlgili alarm türü, grubu veya seviyesini kapsam dışında bırakır.
Örnek filtre:

Konum: Ünite 1
Alarm Grubu: Mekanik
Alarm Seviyesi: inc_Critical, inc_Warning, exc_Info

Bu yapılandırmada yalnızca Ünite 1'e ait, mekanik grupta bulunan kritik veya uyarı seviyesindeki alarmların bildirim kapsamına alınması hedeflenir.

Filtrelemenin Operasyonel Faydası

  • Gereksiz alarm bildirimlerini azaltır.
  • Kullanıcıların yalnızca önemli alarmlara odaklanmasını sağlar.
  • Bildirim trafiğini kontrol altında tutar.
  • Alarm yönetiminin operasyonel ve yönetsel süreçlere uyarlanmasını kolaylaştırır.
  • Kritik alarmların bildirim yoğunluğu içerisinde gözden kaçma riskini azaltır.

9. Ağ, Firewall ve Port Gereksinimleri

ANS'nin E-Posta, SMS, WhatsApp ve Telegram üzerinden bildirim gönderebilmesi için ANS sunucusunun ilgili dış servislerle iletişim kurabilmesi gerekir. Bu nedenle firewall, proxy ve ağ güvenlik politikaları ANS'nin çalışma gereksinimleri dikkate alınarak yapılandırılmalıdır.

Hizmet İletişim Temel Gereksinim
E-Posta SMTP Örneğin TLS için 587 veya SSL için 465 portuna dışa doğru erişim.
SMS HTTP / HTTPS API Servis sağlayıcının API'sine dışa doğru erişim; örneğin 443 veya 80.
WhatsApp API / HTTPS Genellikle TCP 443 üzerinden API erişimi.
Telegram Bot API / HTTPS Genellikle TCP 443 üzerinden API erişimi.

Web Yönetim Arayüzü

Dış ağdan web arayüzüne erişim planlanıyorsa, kullanılan web portunun firewall veya modem üzerinde ANS sunucusuna yönlendirilmesi gerekir. Varsayılan HTTP portu 80 ise IP adresi ile erişim sağlanabilir; farklı bir port kullanılıyorsa adresin sonuna :port eklenmelidir.

Çıkış Bağlantıları

E-Posta, SMS, WhatsApp ve Telegram bildirimlerinde temel olarak ANS sunucusunun dış servislere çıkış bağlantısı kurabilmesi gerekir. Özellikle TCP 443, 587 ve 465 gibi kullanılan portların güvenlik politikaları tarafından engellenmemesi önemlidir.

Güvenlik notu: NAT ve port yönlendirme yalnızca gerçekten gerekli olan servisler için yapılmalıdır. Dışarıdan gelen bağlantı ile sunucunun dışarıya başlattığı bildirim bağlantıları birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Gereksiz portların internete açılması önerilmez.

10. Uçtan Uca ANS Devreye Alma Sırası

ANS'nin sağlıklı çalışması için yapılandırmanın yalnızca tek bir ekranda tamamlanması yeterli değildir. Sistem; aktivasyondan alarm seçimine, kullanıcı gruplarından iletişim kanallarına kadar uçtan uca kontrol edilmelidir.

  1. EOSliveevents.xml içerisinde ANSAktif=True ayarını kontrol edin.
  2. AlarmManager.exe'yi başlatın.
  3. E-Posta, SMS, Telegram ve WhatsApp iletişim altyapılarını yapılandırın.
  4. Operatör, Bakım Ekibi, Yönetim, Merkez ve gerekli Özel grupları oluşturun.
  5. Her gruba ait e-posta adreslerini ve telefon numaralarını tanımlayın.
  6. Genel ayarlardaki yeniden deneme, tekrar engelleme, alarm fırtınası ve eskalasyon parametrelerini tesis ihtiyacına göre belirleyin.
  7. Bildirim gönderilecek alarm kapsamını filtrelerle oluşturun.
  8. Alarm türlerine göre iletişim kurallarını oluşturun.
  9. Her kural için kullanıcı gruplarını ve iletişim kanallarını seçin.
  10. Firewall, proxy ve dış servis erişimlerini kontrol edin.
  11. Gerçek bir test alarmı oluşturarak bildirimin doğru kullanıcıya ve doğru iletişim kanalına ulaştığını doğrulayın.
Uçtan uca örnek: Bir HES ünitesinde mekanik gruptaki kritik bir alarm oluştuğunda, ANS önce alarmın seçilmiş kapsam içerisinde olup olmadığını değerlendirir. Ardından iletişim kuralına göre ilgili kullanıcı grubunu ve kanallarını belirler. Örneğin Operatör grubuna SMS ve Telegram, Bakım grubuna E-Posta ve WhatsApp gönderilecek şekilde farklı bildirim senaryoları oluşturulabilir. Alarm çözülmez veya onaylanmazsa eskalasyon süresi doğrultusunda daha üst bir gruba bildirim yapılabilir.

Böylece ANS; SCADA sisteminde oluşan alarmı doğrudan ve kontrolsüz biçimde tüm kullanıcılara gönderen bir mekanizma yerine, alarmın önceliğini, konumunu, türünü, hedef grubunu ve iletişim kanalını dikkate alan kontrollü bir bildirim sistemi olarak çalışır.

← Önceki İçeriğe Dön