Çizgi Tabanlı Çizelgeler

ZoomLine, klasik çizgi grafiğini zaman, olay veya periyot bazlı analizlerde daha etkileşimli hale getirir. Kullanıcı belirli bir zaman aralığını seçerek yakınlaştırabilir, mikro değişimleri inceleyebilir ve gerektiğinde genel görünüme dönebilir.

Çalışma mantığı

• Ana çizgi / Overview: 24 saatlik veya seçilen uzun dönemli genel trendi gösterir.
• Zoom alanı: fareyle veya zaman aralığı seçimiyle kritik bölgeyi belirler.
• Detay görünümü: seçilen aralığı yüksek çözünürlükte göstererek pik, düşüş ve osilasyonları görünür kılar.

Hidrolik santrallar

• Türbin yük alma ve basınç: türbin gücü ile penstock basıncının yük alma sırasında birlikte incelenmesi.
• Kapak hareketleri: kapak açıklığı, türbin gücü ve hidrolik yağ basıncının hareket senkronunun değerlendirilmesi.
• Kapak açıklığı–debi: kapak hareketinin debiye etkisinin incelenmesi.
• Vibrasyon ve mekanik sağlık: türbin/jeneratör vibrasyonu ile yatak sıcaklıklarının erken davranışlarının araştırılması.
• Taşkın ve acil durum: giriş debisi, savak kapak açıklığı ve rezervuar seviyesinin ani olaylarda birlikte izlenmesi.
• Kavitasyon: türbin hızı, çıkış basıncı ve titreşim davranışının kritik aralıkta ayrıntılı incelenmesi.
• Senkronizasyon: frekans, faz açısı ve gerilim değişimlerinin türbin–jeneratör–şebeke uyumu açısından değerlendirilmesi.

Alarm ve olay analizi

Alarm öncesi yaklaşık 5 dakika, alarm anı ve alarm sonrası yaklaşık 10 dakika gibi odaklı pencereler seçilerek “Bu alarm neden oluştu?” sorusuna görsel kanıt oluşturulabilir.

ZoomLineDY, aynı zaman ekseni üzerinde farklı ölçeklere sahip iki fiziksel büyüklüğü eş zamanlı ve senkron yakınlaştırılabilir biçimde analiz eder. Sol ve sağ Y eksenleri birbirinden bağımsız ölçekler taşırken X ekseni ortaktır.

• X: Ortak zaman ekseni.
• Sol Y: Birinci ölçüm; örneğin aktif güç (MW).
• Sağ Y: İkinci ölçüm; örneğin frekans (Hz), sıcaklık (°C) veya basınç (bar).
• Zoom: Seçilen zaman aralığında iki sinyal birlikte yakınlaştırılır.

HES için neden değerlidir?

Seviye, debi, güç, basınç ve titreşim gibi farklı ölçeklerdeki değişkenler aynı zaman diliminde birlikte incelenebilir. Böylece tek Y ekseninin neden olabileceği görsel ölçek kaybı azaltılır.

• Yük–frekans: Sol Y = aktif güç (MW), Sağ Y = şebeke frekansı (Hz). Yük alma anındaki frekans tepkisi incelenir.
• Üretim–gerilim: MW ↔ kV ilişkisi üzerinden gerilim sapmasının üretim davranışıyla ilişkisi araştırılır.
• Rezervuar seviyesi–üretim: su seviyesi ile anlık üretim gücünün zaman içindeki eşleşmesi.
• Debi–güç: su kullanım koşulları ile üretim gücünün birlikte değerlendirilmesi.
• Rezervuar seviyesi–santral yükü: su yönetimi ile üretim stratejisinin zaman içindeki ilişkisi.
• Penstock basıncı–türbin gücü: hidrolik stres ve yük davranışının birlikte incelenmesi.
• Kapak açıklığı–debi: mekanik–hidrolik uyum analizi.
• Türbin hızı–titreşim: mekanik sağlık izleme.
• Giriş debisi–savak kapak tepkisi: taşkın ve acil durum davranışı.

Line chart, zaman veya sıralı bir eksen boyunca bir değişkenin nasıl değiştiğini gösteren temel ve güçlü görselleştirme aracıdır. Veri noktaları ardışık olarak çizgilerle birleştirilir.

Temel özellikler

• Süreklilik algısı: değerlerin birbirini takip etmesini ve proses davranışını gösterir.
• Trend analizi: artan, azalan, sabit veya dalgalı davranışların hızlı ayrıştırılması.
• Okunabilirlik: operatör, mühendis ve yönetici için ortak ve kolay anlaşılır bir görsel dildir.

• Türbin aktif gücü: zaman içinde üretim davranışı ve yük değişimleri.
• Baraj seviyesi: günlük veya aylık su yönetimi ve üretim potansiyeli trendi.
• Debi–üretim: çoklu çizgi ile türbin debisi ve aktif gücün karşılaştırılması.
• Vibrasyon: türbin ve jeneratör rulmanlarının trend izlenmesi; kestirimci bakım için veri oluşturulması.
• Yatak ve sargı sıcaklıkları: termal sınırların izlenmesi.
• Kapak açıklığı–güç: regülasyon sisteminin davranışının değerlendirilmesi.
• Şebeke frekansı–santral tepkisi: şebeke olaylarına üretim tesisinin yanıtı.
• Alarm öncesi–sonrası trend: olay çevresindeki davranışın karşılaştırılması.

Diğer tesisler: termik santrallerde kazan sıcaklığı, buhar basıncı ve türbin devri; yenilenebilir tesislerde güneş üretim profili, rüzgâr hızı–üretim ilişkisi ve inverter çıkış gücü izlenebilir.

LogLine, Y ekseninde lineer yerine logaritmik ölçek kullanan çizgi grafik türüdür. Özellikle küçük ve büyük değerlerin aynı zaman serisinde birlikte bulunduğu durumlarda küçük fakat kritik değişimlerin görünürlüğünü artırır.

• 1 → 10 → 100 → 1000 gibi büyümeler logaritmik eksende daha dengeli görsel aralıklara taşınır.
• Oransal değişimler daha sezgisel algılanabilir.
• Erken aşamadaki arıza belirtileri, uygun veri ve ölçek seçimiyle daha kolay fark edilebilir.

HES örnekleri

• Kavitasyon belirtileri ve basınç dalgalanmaları.
• Jeneratör izolasyon direncinin MΩ → kΩ → Ω seviyelerine düşmesi.
• Düşük debi–güç davranışı.
• Start-up sırasında stator akımı pikleri.
• Mil sızdırmazlık drenaj debilerindeki çok küçükten büyük değerlere geçişler.

Spline chart, veri noktaları arasındaki keskin köşeleri yumuşatarak genel eğilimi daha akıcı biçimde gösterir. Bezier veya cubic spline benzeri interpolasyon yaklaşımlarıyla noktalar arasında eğriler oluşturulur.

Neden Spline?

• Ölçüm gürültüsünün oluşturduğu görsel karmaşayı azaltabilir.
• Kısa süreli dalgalanmaların uzun vadeli trend üzerindeki baskısını azaltır.
• Okuyucunun genel davranışı daha hızlı algılamasına yardımcı olur.

HES kullanım alanları

• Baraj su seviyesi değişimi.
• Debi–zaman ve havza tepkisi.
• Türbin gücü – kontrollü yük alma / yük atma.
• Türbin yatak ve jeneratör sargı sıcaklık trendleri.
• Su tüketimi – enerji üretimi eğilimi.
• Çoklu seviye sensörlerinin ortalama trendi.