EOS LIVE DASH Çizelge Türleri

EOS LIVE DASH içinde kullanılan çizelge türleri, aynı veriyi tek bir yöntemle göstermek yerine, verinin niteliğine ve yapılmak istenen analize göre farklı görselleştirme yaklaşımları sunar. Bu bölümde yön ve rejim değişimi, zaman serisi trendleri, kategori karşılaştırmaları ve geniş değer aralıkları için kullanılabilecek çizelgeler ele alınmaktadır.

Önemli: Aşağıdaki grafikler, ilgili çizelge türlerinin çalışma mantığını anlatmak amacıyla hazırlanmış temsili SVG görsellerdir. Grafiklerdeki değerler gerçek santral verisi değildir; yalnızca görsel anlatımı desteklemek için örneklenmiştir.

1. Kagi

Kagi çizelgesi, klasik zaman serisi grafiklerinden farklı olarak zamanı değil, değerin yönünü, büyüklüğünü ve rejim değişimini merkeze alan; reversal (dönüş) eşiği mantığıyla çalışan özel bir çizelge türüdür. Finans dünyasında doğmuş olmakla birlikte, doğru uyarlandığında SCADA, enerji üretimi ve proses izleme uygulamalarında güçlü bir yön ve rejim değişimi analiz aracına dönüşebilir.

Temel Çalışma Mantığı

  1. Yön odaklı çizim: Değer artıyorsa çizgi yukarı, azalıyorsa aşağı yönelir.
  2. Reversal eşiği: Değer, tanımlı mutlak veya yüzde eşikten daha fazla ters yönde değişirse yeni bir yön başlatılır.
  3. Gürültü filtreleme: Küçük salınımlar çizilmez; yalnızca anlamlı hareketler görünür.
  4. Ekstremi aşma: Önceki tepenin üstü veya önceki dibin altı, yönün güçlenmesini ve çizgi davranışının değişmesini belirleyebilir.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım

  • Elektrik üretimi: MW değerinde yük alma, yük atma ve operasyonel rejim değişimlerinin belirginleştirilmesi.
  • Hidrolik santrallar: baraj seviyesi, türbin gücü, debi, vibrasyon, su tüketimi ve alarm yoğunluğu gibi göstergelerde anlamlı yön değişimlerinin izlenmesi.
  • Termik santrallar: kazan basıncı ile türbin yüklenme/boşalma fazlarındaki rejim değişimlerinin değerlendirilmesi.
  • Ekipman sağlığı: ani tekil sıçramadan çok, titreşim veya başka bir sağlık göstergesindeki kalıcı kötüleşme eğiliminin yakalanması.

Örnek: Türbin aktif gücü için ±2 MW reversal eşiği tanımlandığında, 48–49–50–49 MW gibi küçük dalgalanmalar görünür bir yön değişimi üretmez. Anlamlı eşik aşıldığında ise yük alma veya yük atma davranışı öne çıkar.

Kagi Ne Zaman Çok Değerlidir?

  • Gürültülü sensör verilerinde küçük salınımları filtrelemek gerektiğinde.
  • Uzun süreli trendin yönünü değerlendirmek gerektiğinde.
  • Rejim veya operasyon fazı değişimlerini belirlemek gerektiğinde.
  • “Ne zaman?” yerine “ne yönde?” sorusu ön plana çıktığında.

2. Column3D

Column3D (3 Boyutlu Sütun), kategorik veya zaman bazlı verilerin büyüklük farklarını ve karşılaştırmasını görsel olarak vurgulamak için kullanılan, yüksek görsel etkiye sahip bir grafik türüdür. Özellikle yönetici dashboard'ları, sunumlar ve özet raporlar için uygundur.

Column3D, klasik Column grafiğine derinlik (Z boyutu) ve perspektif etkisi ekler. Z boyutu burada ilave bir ölçüm taşımaktan çok, görsel derinlik ve hacim algısı oluşturur.

  • X ekseni: Kategoriler veya zaman dilimleri.
  • Y ekseni: Ölçülen değer; örneğin MWh, alarm sayısı veya %.
  • Z boyutu: Görsel derinlik; ek veri anlamına gelmez.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım

  • Saatlik, günlük veya aylık üretim karşılaştırmaları.
  • Üniteler arası üretim performansının sunulması.
  • Alarm sayılarının konum, grup, seviye veya tür bazında karşılaştırılması.
  • Türbin bazlı üretim, duruş süresi ve arıza türlerinin özetlenmesi.
  • Planlanan ve gerçekleşen üretimin yönetici ekranında karşılaştırılması.
  • Verim, heat rate ve emisyon göstergelerinin görsel sunumu.

Tasarım notu: Column3D, analizden çok anlatım ve sunum odaklıdır. Hassas sayısal karşılaştırmalarda 2B grafikler genellikle daha güvenilir bir görsel okuma sağlar.

3. Column2D

Column2D (2 Boyutlu Sütun), kategorik veya periyodik verileri net, doğru ve doğrudan karşılaştırmak için kullanılan temel grafik türlerinden biridir. Perspektif veya 3B görsel yanılsama içermediğinden analitik doğruluğun ön planda olduğu SCADA, enerji üretimi ve performans raporları için güçlü bir tercihtir.

  • X ekseni: Saat, gün, ay, alarm türü veya başka kategoriler.
  • Y ekseni: MWh, alarm sayısı, yüzde veya ilgili ölçüm.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım

  • Saatlik, günlük ve aylık üretim (MWh).
  • Ünite bazlı üretim karşılaştırması.
  • Alarm türlerine göre sayısal karşılaştırmalar.
  • Türbin bazlı günlük/aylık üretim ve duruş süreleri.
  • Saatlik güç dağılımı ve yıl içi enerji üretimi.
  • Planlanan–gerçekleşen üretim karşılaştırması.
  • Debi veya baraj seviyesi bantlarına göre üretim.
  • Yakıt/kaynak, verim ve emisyon göstergelerinin karşılaştırılması.

4. LogColumn2D

LogColumn2D (Logaritmik 2B Sütun), klasik Column2D grafiğinin Y ekseninin logaritmik ölçekle çalıştığı özel bir varyantıdır. Değerlerin çok geniş bir aralığa yayıldığı ve küçük fakat kritik farkların lineer ölçekte gizlendiği durumlarda karşılaştırmayı daha anlamlı hâle getirir.

  • X ekseni: Saniye, saat, alarm türü, alarm grubu, ekipman vb. kategoriler.
  • Y ekseni: 10⁰, 10¹, 10², 10³ gibi logaritmik ölçek.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım

  • Harmonik seviyeleri (THD %).
  • Kaçak akım değerleri (mA → A).
  • Kısa devre akımı seviyeleri.
  • Arıza türlerine göre geniş aralıktaki kayıp enerji.
  • Ünite bazlı çok farklı sürelerdeki duruşların karşılaştırılması.
  • Yardımcı sistem enerji tüketimi.
  • Alarm/olay sayılarında nadir ve sık olayların birlikte değerlendirilmesi.
  • HES'te debi kaybı–süre ve üretim kayıplarının geniş aralıkta karşılaştırılması.

Doğru kullanım: Değerler arasında yaklaşık 10×–1000× fark bulunuyor ve küçük değerler de karar açısından önemliyse LogColumn2D özellikle analiz/mühendis ekranlarında anlamlıdır.

5. Bar3D

Bar3D (3 Boyutlu Yatay Çubuk), kategorik verileri yatay çubuklarla ve 3B perspektif etkisiyle sunar. Column3D'nin yatay karşılığı gibi düşünülebilir. Özellikle sıralama, karşılaştırma ve görsel vurgu gereken yönetici panellerinde kullanışlıdır.

  • Y ekseni: Kategoriler; ünite, bölge, ekipman, gün veya alarm grubu.
  • X ekseni: Ölçülen değer; MWh, alarm sayısı veya %.
  • Z boyutu: Görsel derinlik; ek veri taşımaz.

Ne Zaman Tercih Edilir?

  • Kategori isimleri uzunsa.
  • Büyükten küçüğe sıralama yapılacaksa.
  • Görsel etki önemliyse.
  • Yönetici ve sunum ekranları hazırlanıyorsa.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım

  • Saatlik, günlük ve aylık üretim karşılaştırmaları.
  • Ünite bazlı üretim ve alarm sayısı karşılaştırmaları.
  • Türbin duruş süreleri ve arıza türleri.
  • Debi gruplarına veya baraj seviyesi bantlarına göre üretim.
  • Yakıt/kaynak, verim ve emisyon karşılaştırmaları.

6. Bar2D

Bar2D (2 Boyutlu Yatay Çubuk), kategorik verileri yüksek okunabilirlik ve analitik doğrulukla sunmak için kullanılan sade ve güvenilir bir grafik türüdür. Özellikle kategori isimlerinin uzun olduğu ve ranking yani sıralamanın önemli olduğu SCADA ve enerji raporlarında etkilidir.

  • Y ekseni: Kategoriler; saatlik, günlük, aylık üretim veya ekipman bazlı alarmlar.
  • X ekseni: Ölçülen değer; MWh, alarm sayısı, saat veya %.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım

  • Saatlik, günlük ve aylık üretim.
  • Ünite bazlı üretim karşılaştırması.
  • Alarm türlerine göre karşılaştırma.
  • Türbin bazlı üretim, güç dağılımı ve duruş süreleri.
  • Arıza türlerine göre duruş süresi.
  • Debi gruplarına ve baraj seviyesi bantlarına göre üretim.
  • Yakıt/kaynak, verim ve emisyon karşılaştırmaları.

Bar2D'nin Güçlü Yönleri

  • Net karşılaştırma: Çubuk uzunluğu farkı hızlı algılanır.
  • Sıralama desteği: En iyi ve en kötü performans kolayca görülür.
  • Yanıltıcı etki azdır: Perspektif ve 3B efekti bulunmadığından sayısal karşılaştırma daha doğrudandır.

Çizelge Seçimi İçin Pratik Yaklaşım

Çizelge Temel Amaç Öne Çıkan Kullanım
Kagi Yön ve rejim değişimi Gürültü filtreleme, yük alma/atmanın yön analizi
Column3D Görsel vurgu ve sunum Yönetici dashboard'ları, özet raporlar
Column2D Doğrudan sayısal karşılaştırma Üretim, alarm ve performans raporları
LogColumn2D Geniş değer aralıklarını karşılaştırma Analiz/mühendis ekranları, nadir-sık olaylar
Bar3D Yatay sıralama ve görsel vurgu Uzun kategori adları ve sunum ekranları
Bar2D Net ranking ve analitik karşılaştırma Performans, alarm ve üretim sıralamaları

EOS LIVE DASH tasarım yaklaşımı: Çizelge türü, yalnızca görsel tercihe göre değil; verinin zaman serisi olup olmadığı, değer aralığının genişliği, yön değişiminin önemi, kategori adlarının uzunluğu ve ekranın analiz mi yoksa sunum amacıyla mı kullanılacağı dikkate alınarak seçilmelidir.

← Önceki İçeriğe Dön