EOS LIVE DASH Alan ve Dağılım Çizelgeleri

EOS LIVE DASH içinde kullanılan grafik türleri, SCADA ve enerji verilerinin yalnızca anlık değer olarak izlenmesinden öte; birikim, süreklilik, değişkenler arası ilişki, çalışma bölgeleri ve aykırı davranışların anlaşılmasını sağlar. Bu bölümde Area2D, SplineArea2D, Scatter ve ZoomScatter çizelgeleri, özellikle enerji üretim tesisleri ve HES uygulamaları açısından ele alınmaktadır.

Görsel açıklama: Bu sayfadaki grafikler temsili SVG çizimlerdir. Gerçek santral verisi içermez; ilgili çizelgenin hangi analitik amacı desteklediğini görsel olarak anlatmak için kullanılmıştır.

1. Area2D

Area2D (2 Boyutlu Alan), zaman veya sıralı bir eksen boyunca bir değerin büyüklüğünü ve süre boyunca oluşturduğu birikim/etki algısını güçlendiren, Line çizelgesinin alan dolgulu versiyonudur. SCADA, enerji üretimi ve performans raporlarında özellikle toplam etki, hacim ve süreklilik kavramlarının görsel olarak öne çıkarılmasını sağlar.

Temel Yapı

  • X Ekseni: Zaman veya sıralı kategori.
  • Y Ekseni: Ölçülen değer; örneğin MW, MWh, %, saat, debi veya seviye.
  • Alan: Çizginin altındaki bölge doldurularak değerlerin süre boyunca oluşturduğu görsel ağırlık vurgulanır.

Area2D Ne Zaman Kullanılır?

  • Zaman içindeki birikim veya toplam etkiyi görsel olarak vurgulamak.
  • Bir proses değerinin sürekliliğini daha belirgin hâle getirmek.
  • Yönetici ekranları ve özet raporlarda güçlü bir genel görünüm oluşturmak.
  • Birden fazla alanın kullanıldığı yapılarda bileşenlerin toplam içindeki katkısını göstermek.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım Senaryoları

  • Genel elektrik üretimi: Günlük üretim profili, yük eğrisi ve talep–üretim dengesi.
  • HES enerji üretimi: Saatlik/günlük üretimin zaman boyunca oluşturduğu birikim etkisi.
  • Rezervuar doluluk seviyesi: Baraj seviyesinin mevsimsel ve dönemsel değişiminin hacim hissiyle izlenmesi.
  • Nehir debisi: Ani piklerden ziyade debi yükünün zamana yayılan etkisinin görülmesi; taşkın ve savak planlamasına görsel destek.
  • Türbin katkıları: Stacked Area yaklaşımıyla Türbin-1, Türbin-2 ve Türbin-3'ün toplam üretim içindeki paylarının izlenmesi.
  • Su kullanımı–enerji dönüşümü: Hangi zaman dilimlerinde daha fazla su kullanıldığının enerji karşılığıyla birlikte yorumlanması.
  • Kayıp enerji/kısıntı: Bakım duruşları, şebeke kısıntıları ve düşük debi dönemlerinin üretilemeyen enerji üzerindeki etkisinin görsel olarak büyütülmesi.
  • Yağış–rezervuar tepkisi: Yağış miktarı ile rezervuar doluluk değişiminin karşılaştırılması.
  • Minimum ekolojik debi: Bırakılan su debisinin gün/ay boyunca sürekliliğinin izlenmesi.

Yorumlama yaklaşımı: Area2D'de alanın büyüklüğü, ilgili değerin zaman boyunca oluşturduğu etkiyi görsel olarak güçlendirir. Ancak fiziksel enerji veya hacim hesabı yapılacaksa eksen birimleri, örnekleme aralığı ve hesaplama yöntemi ayrıca dikkate alınmalıdır.

2. SplineArea2D

SplineArea2D, Area2D yaklaşımını spline (yumuşatılmış eğri) ile birleştirir. Amaç, ölçüm noktaları arasındaki sert kırılmaları görsel olarak azaltarak genel eğilimi, sürekliliği ve alan etkisini daha akıcı biçimde sunmaktır.

İki Temel Özelliğin Birleşimi

  1. Area: Değerin büyüklüğünü ve zaman boyunca oluşturduğu görsel birikimi vurgular.
  2. Spline: Kırıklı doğrular yerine akıcı geçişler kullanarak genel davranışın daha rahat okunmasını sağlar.

Temel Yapı

  • X Ekseni: Zaman veya sıralı veri.
  • Y Ekseni: MW, MWh, %, °C, seviye, debi vb. ölçülen değer.
  • Çizgi: Spline eğrisi.
  • Alan: Eğrinin altındaki bölge doldurularak süreklilik ve etki algısı güçlendirilir.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım

  • Günlük üretim profili: Gürültülü ölçümlerde genel üretim eğiliminin daha akıcı gösterilmesi.
  • Sıcaklık değişimleri: Kısa süreli kırılmalardan çok genel sıcaklık davranışının izlenmesi.
  • Rezervuar seviyesi: Fiziksel olarak ani kırılmalar beklenmeyen su seviyesinin mevsimsel ve uzun dönemli davranışının okunması.
  • Nehir debisi: Yağış sonrasında debinin yükselmesi, tepe yapması ve normale dönmesindeki sürekliliğin görülmesi.
  • Stacked SplineArea: Türbinlerin toplam üretime katkısının zaman içinde akıcı biçimde izlenmesi.
  • Su kullanımı: Kullanılan su hacminin zaman içindeki ortalama davranışının öne çıkarılması.
  • Kayıp enerji: Duruşların ve üretim kayıplarının biriken etki olarak daha sezgisel gösterilmesi.
  • Yağış–doluluk ilişkisi: Yağış ile rezervuar tepkisi arasındaki doğal gecikmenin daha akıcı biçimde izlenmesi.

Dikkat: Spline görsel olarak yumuşatma sağlar. Bu nedenle ani alarm, keskin limit ihlali veya gerçek ölçüm noktalarının birebir incelenmesinin kritik olduğu durumlarda ham veri davranışını gizlememek için Line/Scatter gibi tamamlayıcı grafiklerle birlikte değerlendirilmelidir.

3. Scatter

Scatter (Dağılım) çizelgesi, iki veya daha fazla sayısal değişken arasındaki ilişkiyi, korelasyonu, çalışma bölgelerini ve aykırı davranışları incelemek için kullanılan temel analitik grafik türlerinden biridir. Özellikle enerji üretim tesisleri ve SCADA performans analizinde, “X değiştiğinde Y nasıl davranıyor?” sorusuna doğrudan cevap verir.

Scatter Çizelgesinin Temel Mantığı

  • Her nokta: Bir ölçüm anını veya veri çiftini temsil eder.
  • X Ekseni: Bağımsız değişken; debi, rüzgâr hızı, ışınım, yük vb.
  • Y Ekseni: Bağımlı değişken; güç, verim, heat rate, gerilim sapması vb.
  • Zaman: Zorunlu değildir; amaç zaman sırasından çok değişkenler arasındaki ilişkidir.

Scatter Ne Gösterir?

  • Pozitif korelasyon: X artarken Y'nin genel olarak artması.
  • Negatif korelasyon: X artarken Y'nin genel olarak azalması.
  • Rastgele dağılım: Belirgin bir ilişkinin bulunmaması veya ilişkinin zayıf olması.
  • Çalışma bölgeleri: Normal çalışma kümesi ile anormal/sınır dışı bölgelerin ayrılması.
  • Outlier: Sensör hatası, ekipman arızası veya olağandışı işletme koşulu olabilecek aykırı noktaların yakalanması.

Scatter Ne Değildir?

  • Line gibi öncelikli olarak zaman trendi göstermez.
  • Zaman sıralaması temel amaç değildir.
  • Tek başına ortalama veya toplam değer gösterme aracı değildir.

Elektrik Üretim Tesislerinde Kullanım Örnekleri

  • HES debi–güç: Türbin karakteristiği, verim düşüşleri ve olası kavitasyon çalışma bölgeleri.
  • Debi–verim: Optimum çalışma debisi ve kanat/nozzle ayar sorunlarının incelenmesi.
  • Türbin hızı–titreşim: Rezonans bölgeleri ile yatak/balans problemlerinin araştırılması.
  • Yük–verim: Özellikle termik/gaz santrallarda kısmi yük davranışı ve optimum çalışma noktası.
  • Su sıcaklığı–verim/kayıp: Yoğunluk değişimi ve mevsimsel performans farklarının incelenmesi.
  • Baraj seviyesi–devrede kalma oranı: Düşük seviyelerdeki dur-kalk davranışı ve işletme kısıtlarının değerlendirilmesi.
  • Yağ basıncı–alarm: Alarm eşiğinin uygunluğu ve sensör sürüklenmesinin araştırılması.
  • Çoklu türbin: Aynı eksenlerde birden fazla ünitenin davranışlarının karşılaştırılması.
  • RES: Rüzgâr hızı–güç ilişkisi ile cut-in, rated ve cut-out bölgelerinin incelenmesi.
  • GES: Güneş ışınımı–DC/AC güç ilişkisi ile panel kirlenmesi ve inverter kayıplarının araştırılması.
  • Sıcaklık–arıza: Ortam sıcaklığı ile arıza sıklığı arasındaki ilişkinin bakım açısından değerlendirilmesi.

EOS LIVE DASH veri sırası: Scatter yaklaşımında ilk girilen veri X eksenindeki bağımsız değişken olarak, sonraki veri veya veriler ise Y eksenindeki bağımlı değişkenler olarak ele alınabilir. Bu nedenle rapor tasarımında veri seçimi ve sıralaması, grafik yorumunu doğrudan etkileyen bir tasarım kararıdır.

4. ZoomScatter

ZoomScatter, Scatter çizelgesinin yakınlaştırma ve detay keşfi odaklı gelişmiş kullanım biçimidir. Çok yoğun veri üreten SCADA ve enerji tesislerinde genel çalışma bölgesini bozmadan, seçilen küçük bir X–Y aralığındaki davranışın ayrıntılı olarak incelenmesini sağlar.

ZoomScatter Nasıl Çalışır?

  1. Genel veri kümesi: Tüm noktalar aynı X–Y koordinat sisteminde görülür.
  2. Seçim/zoom: Kullanıcı belirli bir bölgeyi seçerek veya uygun yakınlaştırma hareketleriyle kritik çalışma aralığına girer.
  3. Detay görünümü: Seçilen pencere içindeki noktalar daha ayrıntılı bir ölçekte incelenir.
  4. Analiz: Mikro sapmalar, kümelenmeler ve outlier noktalar genel grafikte kaybolmadan araştırılır.

HES Uygulamalarında Kullanım

  • Debi–güç mikro sapmaları: Genel grafikte normal görünen davranışın belirli debi aralığında yakınlaştırılarak birkaç MW seviyesindeki kayıpların araştırılması.
  • Kavitasyon bölgesi: Net düşü–titreşim ilişkisinde belirli düşü aralığındaki titreşim kümelenmesinin incelenmesi.
  • Kısmi yük verimi: Örneğin %35–45 yük bandındaki verim düşüşlerinin ayrıntılı olarak araştırılması.
  • Rezonans noktası: Devir–titreşim grafiğinde çok dar bir rpm aralığında ortaya çıkan titreşim patlamalarının yakalanması.
  • Alarm eşiği optimizasyonu: Basınç–alarm yoğunluğu ilişkisinde alarmın gerçekten başladığı değerin belirlenmesi ve yanlış alarm eşiklerinin araştırılması.
  • Outlier adli incelemesi: Tek bir noktanın sensör arızası mı, geçici hidrolik olay mı veya operatör müdahalesi mi olduğunun ayrıntılı araştırılmasına başlangıç noktası oluşturması.
  • Çoklu ünite karşılaştırması: Normal ölçekte üst üste binen ünite verilerinin yakınlaştırıldığında ayrışan davranışlarının görülmesi.

Temel avantaj: ZoomScatter'ın değeri yalnızca “daha büyük grafik” üretmesinden kaynaklanmaz. Asıl avantajı, genel davranış ile mikro davranış arasında geçiş sağlayarak operatör veya mühendisin kritik bölgeyi veri kümesinin tamamından bağımsız biçimde inceleyebilmesidir.

Çizelge Seçimi İçin Pratik Yaklaşım

Çizelge Temel Soru Öne Çıkan Kullanım
Area2D Değer zaman boyunca ne kadar güçlü/sürekli bir etki oluşturuyor? Üretim, debi, rezervuar, kayıp enerji ve birikim etkisi
SplineArea2D Bu eğilim daha akıcı ve fiziksel sürekliliği güçlü biçimde nasıl görülür? Rezervuar, debi, sıcaklık, uzun dönemli üretim ve stacked katkılar
Scatter X değiştiğinde Y nasıl davranıyor? Türbin karakteristiği, verim, titreşim, yük ve yenilenebilir performansı
ZoomScatter Genel grafikte görünmeyen kritik mikro davranış nerede? Dar çalışma bölgeleri, mikro kayıplar, rezonans, alarm eşiği ve outlier analizi

EOS LIVE DASH tasarım ilkesi: Çizelge seçimi yalnızca estetik bir tercih değildir. Verinin zaman serisi veya X–Y ilişkisi olması, birikim etkisinin önemli olup olmaması, fiziksel eğilimin ne kadar akıcı olduğu ve küçük aykırı davranışların karar açısından kritik olup olmadığı birlikte değerlendirilmelidir.

← Önceki İçeriğe Dön