Radar, Marimekko ve Pareto Çizelgeleri

Radar (Spider / Örümcek) çizelgesi, birden fazla performans göstergesini ortak bir merkezden çıkan eksenler üzerinde gösterir. Her eksen bir kriteri, kapalı poligon ise bir sistem, ünite, zaman dilimi veya senaryoyu temsil eder. Böylece yalnızca tek bir değeri değil, performans profilinin şeklini ve dengesini görmek mümkün olur.

Temel yapı

• Merkez: başlangıç veya minimum değer.
• Eksenler: kullanılabilirlik, verim, alarm yoğunluğu, duruş süresi, bakım uyumu gibi kriterler.
• Kapalı alan: bir sistemin, ünitenin veya senaryonun performans profili.
• Normalize ölçek: farklı birimlerdeki göstergelerin karşılaştırılabilir hale getirilmesi.

SCADA ve enerji sistemlerinde kullanım

• Santral performansı: kullanılabilirlik, üretim verimi, alarm yoğunluğu, plansız duruş ve bakım uyumu.
• Alarm profili: mekanik, hidrolik, elektriksel, enstrümantasyon, iletişim ve emniyet alarmlarının dağılımı.
• Bakım performansı: önleyici bakım, kestirimci bakım, MTTR, plan uyumu ve yedek parça erişimi.
• Ünite karşılaştırması: ünitelerin göreceli performans profilleri.
• Mevsimsel işletme: yaz/kış dönemlerinde debi, soğutma, yağ sıcaklığı, verim, kavitasyon riski ve alarm yoğunluğu.
• Yük takip kabiliyeti: yük artış/azalışı, kapak tepki süresi, frekans sapması, güç salınımı ve alarm tetikleme oranı.
• Bakım öncesi/sonrası: bakımın gerçek iyileşme sağlayıp sağlamadığının çok boyutlu karşılaştırılması.

HES için örnek radar senaryoları

• Türbin-jeneratör sağlık durumu: yatak sıcaklığı, titreşim, yağ basıncı, yağ sıcaklığı, elektriksel yük stabilitesi ve verim.
• Hidrolik yardımcı sistemler: yağ basıncı, yağ temizliği, filtre durumu, pompa çalışma oranı, sızıntı alarmı ve soğutma performansı.
• Alarm profili: mekanik, hidrolik, elektriksel, enstrümantasyon ve emniyet alarm yoğunluklarının karşılaştırılması.

Marimekko (Mekko / Mosaic), iki farklı boyuttaki veriyi aynı görsel yapı üzerinde birleştirir. Klasik stacked bar grafiklerinden farkı, hem sütun genişliğinin hem de sütun içindeki yüksekliklerin anlam taşımasıdır. Böylece kategorinin toplam büyüklüğü ile toplamın alt bileşenlere dağılımı aynı anda okunabilir.

Temel yapı

• Genişlik: kategorinin toplam büyüklüğü veya toplam payı.
• Yükseklik: kategori içindeki alt bileşenlerin oranı.
• Alan: genişlik × yükseklik ile toplam pay/etki hakkında güçlü bir görsel ipucu.

SCADA ve enerji sistemlerinde kullanım

• Santral kapasite dağılımı: kurulu güç ile yakıt/kaynak bileşimi.
• Bölgesel yük-kaynak: bölgesel toplam yük ile kaynak türlerinin bileşimi.
• Alarm yükü: ünitelerin toplam alarm payı ile alarm sınıfları.
• Enerji üretimi × alarm yoğunluğu: düşük, orta, nominal ve pik yük dönemlerinin alarm karakteri.
• Bakım türü × alarm azaltma etkisi: mekanik, hidrolik, elektrik ve enstrümantasyon bakımlarının etkisi.
• Debi aralığı × türbin davranışı: stabil çalışma, kavitasyon, titreşim ve alarm/duruş oranı.
• Mevsim × işletme problemleri: dönemlere göre problem bileşiminin dağılımı.

HES alarm analizi için örnek

Sütunlar türbin, jeneratör, hidrolik sistem, kapaklar, trafo-şalt ve enstrümantasyon olarak tanımlanabilir. Her sütunun içindeki bölümler mekanik, hidrolik, elektriksel, enstrümantasyon ve emniyet alarm oranlarını gösterebilir.

Pareto2D, “az sayıda neden çok sayıda sonuca yol açabilir” yaklaşımından yararlanarak hangi problemlere önce odaklanılması gerektiğini gösterir. SCADA alarm yönetimi, enerji kayıpları, bakım ve duruş analizlerinde güçlü bir karar destek aracıdır.

Temel yapı

• Sütunlar: alarm adedi, arıza sayısı, duruş süresi veya kayıp enerji gibi mutlak değerler.
• Kümülatif çizgi: toplam içindeki birikimli yüzde.
• X ekseni: alarm, arıza, ekipman veya duruş kategorileri.
• Sol Y ekseni: adet, süre veya enerji kaybı.
• Sağ Y ekseni: kümülatif yüzde.
• Sıralama: kategoriler büyükten küçüğe dizilir.

SCADA ve enerji sistemlerinde kullanım

• Alarm Pareto: alarm yükünün büyük bölümünü oluşturan ilk birkaç alarm.
• Üretim kayıp Pareto'su: duruş nedenlerinin kayıp enerji etkisi.
• Bakım arıza Pareto'su: ekipman türlerine göre arıza sayısı veya duruş süresi.
• Ünite bazlı Pareto: toplam problem içinde orantısız paya sahip üniteler.
• Bakım sonrası Pareto: devam eden alarm türleri.
• Mevsimsel Pareto: dönemlere göre baskın problem türleri.

HES için örnek Pareto senaryoları

• Alarm adlarına göre: türbin yatak sıcaklığı, hidrolik yağ sıcaklığı, kapak açma süresi, titreşim, seviye sensörü ve diğer alarmlar.
• Alt sistem bazında: hidrolik sistem, türbin, jeneratör, kapaklar, enstrümantasyon ve elektrik/şalt.
• Duruş süresine göre: kapak arızası, trafo koruma tripi, türbin aşırı titreşimi, hidrolik pompa arızası.
• Bakım türlerine göre: mekanik, hidrolik, elektrik ve enstrümantasyon bakım faaliyetleri.
• Enerji kaybına göre: kapak kontrol problemleri, hidrolik yağ aşırı ısınması, frekans dengesizliği ve sensör hataları.

Pareto3D, Pareto2D'nin temel analiz mantığını korur; mutlak değerleri 3D sütunlarla ve kümülatif yüzdeyi çizgi ile sunar. Derinlik ve hacim algısı, özellikle yönetim sunumlarında anlatım gücünü artırır.

SCADA ve enerji sistemlerinde kullanım

• Alarm Pareto: kritik alarm gruplarının görsel olarak öne çıkarılması.
• Üretim kayıp Pareto'su: duruş nedenlerinin kayıp enerji etkisinin yönetim sunumunda gösterilmesi.
• Bakım arıza Pareto'su: ekipman türlerine göre arıza sayısı veya süresinin görsel sunumu.
• HES alarm analizi: alarm adları, alt sistemler, duruş süreleri, üniteler ve bakım faaliyetleri üzerinden Pareto sonuçlarının sunulması.

1. Performans profili ve denge analiz edilecekse Radar.
2. Toplam büyüklük ile alt bileşenlerin dağılımı birlikte görülecekse Marimekko.
3. Önceliklendirme ve kök neden analizi yapılacaksa Pareto2D.
4. Pareto analizinin görsel sunum gücü artırılacaksa Pareto3D.
5. HES, termik santral veya diğer enerji tesislerinde grafik; gerçek SCADA değerleri, ölçüm birimleri ve veri toplama periyodu ile birlikte değerlendirilmelidir.

EOS yazılımları, teknik dokümantasyon veya endüstriyel veri iletişimi hakkında iletişime geçebilirsiniz.

• benanbasoglu@gmail.com
• WhatsApp Teknik Destek Grubu
• ANKARA