Pie2D

Pie2D (2 Boyutlu Pasta) çizelge türü, bir bütünün alt bileşenlere nasıl dağıldığını yüzdesel ve görsel olarak hızlıca göstermek için kullanılan klasik ancak etkili bir grafik türüdür. SCADA, enerji üretimi ve yönetici özet ekranlarında özellikle oran, pay ve katkı anlatımı için uygundur.

Pie2D'nin temel veri mantığı

  • Tek bir toplam değer alt kırılımlara oranlanır.
  • Alt bileşenler daire dilimleri şeklinde gösterilir.
  • Dağılımın toplamı normal olarak %100 kabul edilir.
  • Her dilim, toplam içerisindeki ilgili kategorinin payını temsil eder.
  • Değerler mutlak (MW, MWh, adet vb.) veya göreli (%) olarak ifade edilebilir.
Pie2D örnek dağılım grafiği Kömür — %35 Doğalgaz — %30 Hidro — %20 Güneş — %10 Rüzgâr — %5

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım Senaryoları

Genel Elektrik Üretimi – Kaynak Dağılımı

Kömür %35, doğalgaz %30, hidro %20, güneş %10 ve rüzgâr %5 gibi değerlerle toplam üretimdeki kaynak payları tek grafik üzerinde gösterilebilir.

Ne anlatır? Toplam üretime hangi kaynakların ne ölçüde katkı verdiğini hızlıca gösterir.

Alarm Dağılımı

Türbin alarmları %40, kazan %25, elektrik sistemi %20 ve yardımcı sistemler %15 gibi kategorilerle alarm yükünün dağılımı özetlenebilir.

Arıza / Duruş Nedenleri

Mekanik %45, elektrik %30, otomasyon %15 ve dış nedenler %10 örneği, duruşların hangi nedenlerde yoğunlaştığını gösterir.

Hidrolik Santral (HES) Senaryoları

Türbinlerin toplam üretimdeki payı

  • Türbin-1 → %38
  • Türbin-2 → %34
  • Türbin-3 → %28

Yorum: Hangi türbinin üretime daha fazla katkı sağladığı ve yük dağılımında belirgin bir dengesizlik bulunup bulunmadığı görülebilir.

Santral çalışma durumu dağılımı

  • Normal işletme → %62
  • Kısmi yük → %18
  • Bakım → %12
  • Arıza → %8

Avantaj: Santralin genel işletme durumu tek bakışta özetlenebilir.

Su kullanımının dağılımı

  • Enerji üretimi → %72
  • Ekolojik debi → %18
  • Savak kaybı → %10

Operasyonel değer: Ekolojik debi gibi çevresel ve işletmesel yükümlülüklerin toplam su kullanımı içindeki payı görünür hale gelir.

Enerji kayıplarının nedenlere göre dağılımı

  • Bakım duruşu → %40
  • Düşük debi → %30
  • Şebeke kısıtı → %20
  • Arıza → %10

Stratejik değer: Kayıpların hangi başlıklarda yoğunlaştığı görülerek iyileştirme öncelikleri belirlenebilir.

Alarm türlerinin dağılımı

  • Mekanik → %45
  • Elektrik → %35
  • Hidrolik → %15
  • SCADA → %5

Bakım açısından: Hangi disiplinin daha fazla alarm ve dolayısıyla daha yüksek operasyonel iş yükü oluşturduğu izlenebilir.

Yıllık üretimin kaynağa göre dağılımı – Kaskad HES

  • Ana nehir → %55
  • Yan kol → %25
  • Regülatör → %20

Havza yönetimi açısından: Üretime katkı sağlayan su kaynaklarının göreli etkisi daha net görülebilir.

Bakım türlerinin payı

  • Planlı → %65
  • Plansız → %25
  • Acil → %10

Olgunluk göstergesi: Plansız bakım oranının düşmesi, tek başına yeterli bir performans ölçütü olmasa da bakım planlama disiplininin gelişimini değerlendirmede anlamlı bir gösterge olabilir.

Pie3D

Pie3D (3 Boyutlu Pasta) çizelge türü, Pie2D'nin aynı dağılım mantığını 3B perspektif ve derinlik efekti ile sunan versiyonudur. Temel amaç yine bir bütünün alt parçalara dağılımını göstermek olmakla birlikte, Pie3D daha çok sunum ve görsel etki odaklı kullanıma uygundur.

Veri mantığı Pie2D ile aynıdır; temel fark verinin hesaplanmasında değil, dağılımın görsel olarak sunulma biçimindedir. Bu nedenle Pie3D, teknik analizden çok yönetici sunumları ve özet dashboard ekranlarında tercih edilebilir.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım Senaryoları

Elektrik Üretimi – Kaynak Payları

Kömür %40, doğalgaz %30, hidro %15, güneş %10 ve rüzgâr %5 örneği, yöneticiye toplam üretim kompozisyonunu tek bakışta sunmak için kullanılabilir.

Alarm Dağılımı

Elektriksel %45, mekanik %35 ve otomasyon %20 dağılımı gibi bir özet, teknik olmayan izleyicinin alarm yükünü hızlı kavramasını sağlar.

HES örnekleri:

  • Türbin üretim payı: Türbin-1 %40, Türbin-2 %35, Türbin-3 %25.
  • Santral çalışma durumu: Normal işletme %60, kısmi yük %20, bakım %12, arıza %8.
  • Su kullanımı: Enerji üretimi %70, ekolojik debi %20, savak kaybı %10.
  • Enerji kayıpları: Bakım duruşu %45, düşük debi %30, şebeke kısıtı %15, arıza %10.
  • Alarm türleri: Mekanik %45, elektrik %35, hidrolik %15, SCADA %5.
  • Kaskad HES üretim katkısı: Ana nehir %55, yan kol %25, regülatör %20.
  • Bakım türleri: Planlı %65, plansız %25, acil %10.

Doughnut2D

Doughnut2D (2 Boyutlu Halka / Donut) çizelge türü, Pie2D'nin ortası boşaltılmış versiyonudur. Merkezde oluşan boş alan sayesinde grafik yalnızca dağılımı göstermekle kalmaz; aynı zamanda toplam değer, KPI, durum etiketi veya tarih/vardiya bilgisi gibi ikinci bir ana bilgiyi de vurgulayabilir. Bu nedenle dashboard tasarımında özellikle kullanışlıdır.

Temel yapı

  • X–Y ekseni yoktur.
  • Kategori bazlıdır.
  • Dilimler oransal büyüklüktedir.
  • Merkez alan; toplam değer, KPI, durum etiketi veya tarih/vardiya bilgisi için kullanılabilir.
Doughnut2D örnek dağılım grafiği Toplam 1.250 MWh Kömür — %40 Doğalgaz — %30 Hidro — %20 Güneş — %10

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım Senaryoları

Üretim Kaynak Dağılımı + Toplam

Halka üzerinde kömür %40, doğalgaz %30, hidro %20 ve güneş %10 gösterilirken merkezde Toplam Üretim: 1.250 MWh bilgisi sunulabilir.

Alarm Dağılımı + Toplam Alarm

Elektrik %45, mekanik %35 ve otomasyon %20 dağılımının merkezinde Toplam Alarm: 3.480 gibi bir KPI gösterilebilir.

Duruş Nedenleri + Toplam Duruş Süresi

Mekanik %50, elektrik %30 ve dış nedenler %20 dağılımı ile merkezde Toplam: 18,6 saat bilgisi birlikte sunulabilir.

HES Kullanım Senaryoları

Türbinlerin toplam üretimdeki payı + toplam MW

  • Türbin-1 → %42
  • Türbin-2 → %35
  • Türbin-3 → %23

Merkez bilgi: Toplam üretim = 96 MW.

Böylece dağılım ile toplam güç aynı görsel içerisinde birleştirilerek yük paylaşımının hızlı değerlendirilmesi sağlanabilir.

Santral çalışma durumu + aktiflik oranı

  • Normal işletme → %60
  • Kısmi yük → %22
  • Bakım → %12
  • Arıza → %6

Merkez bilgi: Santral Aktiflik = %82.

Su kullanımının dağılımı + yasal pay vurgusu

  • Enerji üretimi → %70
  • Ekolojik debi → %20
  • Savak kaybı → %10

Merkez bilgi: Ekolojik Pay = %20.

Enerji kayıplarının nedenlere göre dağılımı

  • Bakım duruşu → %40
  • Düşük debi → %30
  • Şebeke kısıtı → %20
  • Arıza → %10

Merkez bilgi: Toplam Kayıp = 18,4 GWh.

Alarm türleri dağılımı + toplam alarm sayısı

  • Mekanik → %45
  • Elektrik → %35
  • Hidrolik → %15
  • SCADA → %5

Merkez bilgi: Toplam Alarm = 1.248.

Yıllık üretimin kaynağa göre dağılımı – Kaskad HES

  • Ana nehir → %55
  • Yan kol → %25
  • Regülatör → %20

Bu görünüm, havza içerisindeki farklı su kaynaklarının toplam üretime göreli katkısını yönetim ekranında özetlemek için kullanılabilir.

Bakım türleri dağılımı + olgunluk göstergesi

  • Planlı → %65
  • Plansız → %25
  • Acil → %10

Plansız bakım oranı, bakım yönetiminin gelişimini izlemek için kullanılabilecek göstergelerden biridir; ancak tek başına işletme olgunluğunu belirleyen yeterli bir ölçüt değildir.

Doughnut3D

Doughnut3D (3 Boyutlu Halka / Donut) çizelge türü, Doughnut2D'nin 3B perspektif ve derinlik efekti eklenmiş versiyonudur. Böylece hem dağılım hem de merkezdeki ana metrik aynı görsel üzerinde sunulabilir. Pie3D'de olduğu gibi Doughnut3D'nin temel avantajı analitik hassasiyetten çok sunum ve görsel etki tarafındadır.

Temel özellikler: X–Y ekseni yoktur; kategori bazlıdır; tek bir zaman veya durum kesitindeki dağılımı gösterebilir; 3B derinlik ve perspektif bulunur; merkez alan ise toplam, KPI veya durum bilgisini vurgulamak için kullanılabilir.

SCADA ve Enerji Sistemlerinde Kullanım Senaryoları

Elektrik Üretimi – Kaynak Dağılımı + Toplam

Kömür %38, doğalgaz %32, hidro %18 ve güneş %12 dağılımı, merkezde Toplam Üretim: 1.480 MWh bilgisi ile birlikte sunularak yönetici ekranında hızlı bir kompozisyon özeti oluşturabilir.

Alarm Dağılımı + Toplam Alarm

Mekanik %34, otomasyon %20 gibi kategorilerden oluşan alarm dağılımı, merkezde Toplam Alarm: 3.920 bilgisiyle desteklenebilir.

Duruş Süreleri + Toplam

Mekanik %50, elektrik %30 ve dış nedenler %20 dağılımının merkezinde Toplam Duruş: 21,4 saat gösterilebilir.

HES Kullanım Senaryoları

Türbinlerin toplam üretimdeki payı + toplam MW

  • Türbin-1 → %42
  • Türbin-2 → %35
  • Türbin-3 → %23

Merkez bilgi: Toplam üretim = 96 MW.

Bu yapı, türbinler arasındaki göreli üretim katkısını ve anlık toplam gücü aynı görselde birleştirerek hızlı karşılaştırma sağlar.

Santral çalışma durumu + aktiflik oranı

  • Normal işletme → %60
  • Kısmi yük → %22
  • Bakım → %12
  • Arıza → %6

Merkez bilgi: Santral Aktiflik = %82.

Su kullanımının dağılımı + yasal pay vurgusu

  • Enerji üretimi → %70
  • Ekolojik debi → %20
  • Savak kaybı → %10

Merkez bilgi: Ekolojik Pay = %20.

Enerji kayıplarının nedenlere göre dağılımı

  • Bakım duruşu → %40
  • Düşük debi → %30
  • Şebeke kısıtı → %20
  • Arıza → %10

Merkez bilgi: Toplam Kayıp = 18,4 GWh.

Alarm türleri dağılımı + toplam alarm sayısı

  • Mekanik → %45
  • Elektrik → %35
  • Hidrolik → %15
  • SCADA → %5

Merkez bilgi: Toplam Alarm = 1.248.

Yıllık üretimin kaynağa göre dağılımı – Kaskad HES

  • Ana nehir → %55
  • Yan kol → %25
  • Regülatör → %20

Havza yönetimi açısından su kaynaklarının üretime göreli katkısı bu dağılımla özetlenebilir.

Bakım türleri dağılımı + olgunluk göstergesi

  • Planlı → %65
  • Plansız → %25
  • Acil → %10

Plansız bakım oranının izlenmesi, bakım süreçlerinin planlama düzeyi hakkında anlamlı bir gösterge sağlayabilir.

Pie ve Doughnut Çizelgelerinin Karşılaştırılması

Dört çizelge türünün temel veri mantığı aynıdır: bir toplamın kategorilere göre dağılımını göstermek. Fark esas olarak 2B/3B sunum biçimi ve Doughnut türlerinde merkez alanın ek bilgi için kullanılabilmesi noktasında ortaya çıkar.

Çizelge Ekseni Görsel yapı Merkez KPI Öne çıkan kullanım
Pie2D X–Y yok 2B pasta Yok Analitik dağılım özeti
Pie3D X–Y yok 3B pasta Yok Sunum ve görsel etki
Doughnut2D X–Y yok 2B halka Var Dashboard + KPI + dağılım
Doughnut3D X–Y yok 3B halka Var Sunum + KPI + görsel etki

Teknik değerlendirme: Pasta ve halka grafikler, zaman serisini veya iki değişken arasındaki ilişkiyi göstermek için tasarlanmamıştır. Zaman içerisindeki değişim, trend, korelasyon, dağılım noktaları veya ani sapmaların incelenmesi gerektiğinde Line, Area, Scatter ve benzeri uygun çizelge türleri tercih edilmelidir.

HES uygulamalarında pratik seçim: Bir türbinin toplam üretime katkısı, alarm nedenlerinin oranı, bakım türlerinin dağılımı veya su kullanımının kategorik paylaşımı için Pie2D/Doughnut2D yeterli ve okunaklı olabilir. Aynı bilgiyi yönetici sunumunda daha güçlü bir görsel etkiyle vermek istendiğinde Pie3D/Doughnut3D tercih edilebilir. Merkezde toplam MW, MWh, alarm sayısı veya aktiflik oranı gibi bir KPI vurgulanacaksa Doughnut ailesi daha uygun bir sunum sağlar.

← Önceki İçeriğe Dön