DAİRESEL GÖSTERGE Hakkında

DAİRESEL GÖSTERGE, bir sayısal değeri yalnızca rakam olarak göstermek yerine, değerin belirlenmiş minimum ve maksimum aralığındaki konumunu bir kadran ve iğne üzerinden görsel olarak sunar. Bu yaklaşım, operatörün değerin normal çalışma aralığındaki konumunu hızlı biçimde algılamasına yardımcı olur.


EOS SCADA içerisindeki kontrolün kaynak yapısı incelendiğinde gösterge yalnızca bir iğneden oluşmaz. Temel Yay, İğne, Ölçek Çizgileri, Ölçek Numaraları, Bölge Koleksiyonu ve Etiket Koleksiyonu ayrı yapılandırılabilir bileşenler olarak ele alınmaktadır.

Temel fikir: DAİRESEL GÖSTERGE, analog bir proses değişkenini “değer + ölçek + iğne + görsel bölge” bileşimiyle tek bakışta okunabilir hale getirir. Bu nedenle özellikle operatörün hızlı durum değerlendirmesi yaptığı SCADA/HMI ekranlarında güçlü bir görsel araçtır.

Kontrolün Temel Mimarisi

Temel Yay

Gösterge kadranının ana geometrisini oluşturur. Renk, başlangıç, tarama, yarıçap ve genişlik ile yapılandırılır.

İğne

Güncel değeri kadran üzerinde gösteren hareketli öğedir. Renk, tip, genişlik ve yarıçap özellikleriyle biçimlendirilir.

Ölçek

Ara, küçük ve ana ölçek çizgileri ile ölçek numaraları değerin kadran üzerindeki karşılığının okunmasını sağlar.

Bölgeler

Belirli değer aralıklarını farklı renklerle vurgulamak için CIRCULAR_REGION_COLLECTION yapısı kullanılabilir.

Etiketler

Proses adı, fiziksel büyüklük, birim veya açıklama gibi metinler LABEL_COLLECTION ile gösterilebilir.

Arka Plan

Arka plan görüntüsü ile özel bir gösterge tasarımının görsel altyapısı oluşturulabilir.

Genel Özellikler

Aşağıdaki tablo, doğrudan verilen kaynak koddaki genel özellikleri ve varsayılan değerleri göstermektedir. Türkçe karşılıklar EOS SCADA terminoloji sözlüğündeki karşılıklar esas alınarak verilmiştir.

Özellik EOS Türkçe Karşılığı Varsayılan Açıklama
UCType Kontrol Tipi DAIRESEL_GOSTERGE Kontrolün EOS SCADA kullanıcı kontrolü tipini tanımlar.
UpdateInterval Güncelleme Aralığı 1000 ms Kontrolün veri/gösterim güncelleme aralığıdır.
DecimalPoint Ondalık Hane 0 Sayısal değer gösteriminde kullanılan ondalık hane ayarıdır.
UCBackColor Kontrol Arka Renk Transparent Kontrolün arka plan rengini belirler.
UCForeColor Kontrol Yazı Rengi White Kontrolün genel ön plan/yazı rengini belirler.
UCFont Kontrol Yazı Tipi Microsoft Sans Serif, 8.25 pt, Bold Kontrolün temel yazı tipini belirler.
BorderStyle Kenarlık Stili None Kontrol çerçevesinin kullanılma biçimini belirler.

Kenarlık Stili

Kaynak kodda tanımlanan GNCerceveTuru seçenekleri:

  • None — Yok
  • Fixedsingle — Tek Sabit
  • Fixed3d — Sabit 3 Boyutlu

Temel Yay ve Kadran Geometrisi

Temel Yay, dairesel göstergenin üzerinde ölçek ve iğnenin çalıştığı ana kadran geometrisini oluşturur. Başlangıç açısı, tarama miktarı, yarıçap ve genişlik birlikte değiştirilerek farklı kadran biçimleri elde edilebilir.

Özellik Türkçe Karşılığı Varsayılan Kullanım
BaseArcColor Temel Yay Rengi Gray Kadranın temel yay rengini belirler.
BaseArcStart Temel Yay Başlangıcı 270° Temel yayın başlangıç açısını belirler.
BaseArcSweep Taban Yay Taraması 90° Temel yayın açısal tarama miktarını belirler.
BaseArcRadius Taban Yay Yarıçapı 80 Temel yayın yarıçapını belirler.
BaseArcWidth Taban Yay Genişliği 2 Temel yay çizgisinin kalınlığını belirler.
Center Merkez Point(15, 100) Gösterge geometrisinin merkez konumunu belirler.

Geometrik esneklik: Temel yayın başlangıç ve tarama değerleri, gösterge geometrisinin hangi bölümünün kullanılacağını belirlemede temel rol oynar. Bu yapı sayesinde aynı kullanıcı kontrolü tam daire, yarım daire veya çeyrek daire gibi farklı ekran tasarımlarına uyarlanabilir.

İğne Ayarları

İğne, analog değerin kadran üzerindeki görsel karşılığıdır. Verilen kaynak kodda iki iğne rengi, iğne tipi, genişliği ve yarıçapı yapılandırılabilir durumdadır.

Özellik Türkçe Karşılığı Varsayılan Açıklama
MinValue Minimum Değer 0 Gösterge ölçeğinin alt değerini belirler.
MaxValue Maksimum Değer 100 Gösterge ölçeğinin üst değerini belirler.
NeedleColor1 İğne Rengi 1 Gray DGRenkTuru enumu ile belirlenen birinci iğne rengidir.
NeedleColor2 İğne Rengi 2 DimGray İğnenin ikinci renk bileşenini belirler.
NeedleType İğne Tipi Advance DGIgneTuru enumu ile kullanılacak iğne biçimini belirler.
NeedleWidth İğne Genişliği 2 İğne kalınlığını belirler.
NeedleRadius İğne Yarıçapı 80 İğnenin merkezden uzanımını belirler.

Örnek görüntü: Eklenen görselde iğne, ölçeğin alt bölümüne yakın bir değeri işaret etmektedir. Kadrandaki ana numaralar 45–55 aralığında görünmekte, daha sık küçük tikler ise ara değerlerin okunmasını sağlamaktadır.

Ölçek Çizgileri ve Ölçek Numaraları

Dairesel göstergenin okunabilirliğinin temelini ölçek oluşturur. Kontrol içerisinde farklı yoğunlukta üç çizgi seviyesi bulunmaktadır: ara ölçek, küçük ölçek ve ana ölçek. Buna ek olarak ölçek numaralarının yarıçapı, başlangıcı, adımı ve döndürme açısı belirlenebilir.

Ölçek Çizgileri

Özellik Türkçe Karşılığı Varsayılan Kullanım
ScaleLinesInterColor Çizgileri Ölçekle Renkler Arası Black Ara ölçek çizgilerinin rengini belirler.
ScaleLinesInterWidth Ölçek Çizgileri Ara Genişlik 1 Ara ölçek çizgilerinin genişliğini belirler.
ScaleLinesInterInnerRadius Ölçek Çizgileri Inter İç Yarıçap 73 Ara çizgilerin iç yarıçapını belirler.
ScaleLinesInterOuterRadius Ölçek Çizgileri Inter Dış Yarıçap 80 Ara çizgilerin dış yarıçapını belirler.
ScaleLinesMinorColor Küçük Ölçek Çizgileri Renk Gray Küçük ölçek çizgilerinin rengini belirler.
ScaleLinesMinorTicks Küçük Ölçek Çizgileri Tikler 9 Ana aralıklar arasındaki küçük tik sayısını belirler.
ScaleLinesMinorWidth Küçük Ölçek Çizgileri Genişliği 1 Küçük ölçek çizgilerinin genişliğini belirler.
ScaleLinesMinorInnerRadius Küçük Ölçek Çizgileri İç Yarıçap 75 Küçük çizgilerin iç yarıçapını belirler.
ScaleLinesMinorOuterRadius Küçük Ölçek Çizgileri Dış Yarıçap 80 Küçük çizgilerin dış yarıçapını belirler.
ScaleLinesMajorColor Ana Ölçek Çizgileri Renk Black Ana ölçek çizgilerinin rengini belirler.
ScaleLinesMajorStepValue Ana Ölçek Çizgileri Adım Değeri 25 Ana ölçek çizgileri arasındaki değer adımını belirler.
ScaleLinesMajorWidth Ana Ölçek Çizgileri Genişliği 2 Ana ölçek çizgilerinin genişliğini belirler.
ScaleLinesMajorInnerRadius Ana Ölçek Çizgileri İç Yarıçap 70 Ana çizgilerin iç yarıçapını belirler.
ScaleLinesMajorOuterRadius Ana Ölçek Çizgileri Dış Yarıçap 80 Ana çizgilerin dış yarıçapını belirler.

Ölçek Numaraları

Özellik Türkçe Karşılığı Varsayılan Kullanım
ScaleNumbersColor Ölçek Numaraları Renk Black Ölçek numaralarının rengini belirler.
ScaleNumbersRadius Ölçek Numaraları Yarıçap 95 Numaraların merkezden uzaklığını belirler.
ScaleNumbersStartScaleLine Ölçek Numaraları Ölçek Satırını Başlat 1 Numaralandırmanın başlayacağı ölçek çizgisini belirler.
ScaleNumbersStepScaleLines Ölçek Numaraları Adım Ölçek Çizgileri 1 Numaralar arasındaki ölçek çizgisi adımını belirler.
ScaleNumbersRotation Ölçek Numaraları Döndürme 0° Ölçek numaralarının döndürme açısını belirler.

Dairesel Bölgeler

RegionCollection, dairesel ölçeğin belirli değer aralıklarını renklerle vurgulamak için kullanılan koleksiyondur. Bu yapı; normal, uyarı, kritik veya başka işletme bölgelerinin görsel olarak ayrılmasına uygun bir temel sağlar.

Özellik Türkçe Karşılığı Varsayılan Açıklama
RegionCollection Bölge Koleksiyonu CIRCULAR_REGION_COLLECTION[] Dairesel bölge tanımlarının koleksiyonudur.
RegionColor Bölge Rengi LimeGreen Bölgenin görsel rengini belirler.
RegionMin Bölge Minimum 0 Bölgenin başlangıç değerini belirler.
RegionMax Bölge Maksimum 20 Bölgenin bitiş değerini belirler.
InnerWidth İç Genişlik 75 Renk bölgesinin iç sınırını/yarıçapını belirler.
OuterWidth Dış Genişlik 80 Renk bölgesinin dış sınırını/yarıçapını belirler.

Örneğin bir basınç göstergesinde belirli bir aralık normal çalışma bölgesi, daha yüksek bir aralık uyarı bölgesi olarak farklı renklerle işaretlenebilir. Buradaki örnek yapı yalnızca görsel tasarım yaklaşımını açıklamak içindir; verilen kaynak kodda belirli bir işletme bölgesi standardı tanımlanmamıştır.

Etiket Koleksiyonu

LabelCollection, göstergenin üzerine sabit açıklama veya proses bilgisi yerleştirmek için kullanılan etikettir. Birden fazla etiket tanımlanarak tek göstergede başlık, birim veya açıklayıcı metinler oluşturulabilir.

Özellik Türkçe Karşılığı Varsayılan Kullanım
LabelCollection Etiket Koleksiyonu LABEL_COLLECTION[] Gösterge üzerinde kullanılacak etiketlerin koleksiyonudur.
LabelColor Etiket Rengi Black Etiket metninin rengini belirler.
LabelPosition Etiket Konumu Point(0, 0) Etiketin kontrol içindeki konumunu belirler.
LabelText Etiket Metni "" Gösterilecek sabit metni belirler.
LabelFont Etiket Yazı Tipi Arial Narrow, 10 pt, Regular Etiket metninin yazı tipi ve boyutunu belirler.

SCADA Ekranlarında Kullanım Alanları

Dairesel göstergeler, özellikle bir analog değerin minimum-maksimum aralık içindeki konumunun hızlı algılanmasının önemli olduğu HMI/SCADA ekranlarında kullanılır. Siemens WinCC belgelerinde Gauge nesnesi, sayısal değerlerin analog gösterge biçiminde sunulması için açıklanmakta; örnek kullanım olarak kazan basıncının normal aralıkta olup olmadığının tek bakışta anlaşılması verilmektedir.

Rockwell Automation belgelerinde gauge nesnesi, bir iğne ve değer aralığı içeren geleneksel ölçü aleti/kadran biçiminde tanımlanır. Ayrıca eşiklerin kullanılmasıyla farklı değer bölgelerinin renklerle vurgulanabileceği ve göstergenin proses değerini çalışma zamanında iğnenin konumuyla yansıttığı açıklanır.

Basınç

Kazan, pompa, kompresör, proses hattı ve benzeri ekipmanların basınç değerlerinin analog kadran üzerinde izlenmesi.

Sıcaklık

Kazan, fırın, türbin yardımcı sistemleri, motor ve proses ekipmanlarının sıcaklık değerlerinin hızlı değerlendirilmesi.

Debi

Su, buhar, gaz veya başka proses akışkanlarının debisinin belirlenmiş aralıkla birlikte gösterilmesi.

Seviye

Tank, rezervuar veya benzeri ekipmanların analog seviye değerinin kadran biçiminde gösterilmesi.

Güç ve Yük

Aktif güç, yük oranı veya benzeri analog elektriksel büyüklüklerin minimum-maksimum aralıkla birlikte sunulması.

Devir / Hız

Motor, pompa, fan ve döner makinelerde devir veya hız değerlerinin analog gösterge mantığıyla izlenmesi.

Tam Daireden Çeyrek Daireye Tasarım

DAİRESEL GÖSTERGE'nin en güçlü yönlerinden biri, aynı kontrol mimarisinin farklı ekran geometrilerine uyarlanabilmesidir. Temel yay ve ölçek geometrisi kullanılarak aşağıdaki tasarım yaklaşımları uygulanabilir:

Tasarım Görsel yaklaşım Tipik kullanım
Tam Daire 360° çevresel gösterim Motor devri, basınç, sıcaklık, güç ve genel analog ölçümler.
Yarım Daire Üst veya alt yarım kadran Geniş SCADA ekranlarında kompakt analog gösterge grupları.
Çeyrek Daire 90° civarında kompakt kadran Köşe göstergeleri, mimik ekranlarda dar alanlı analog ölçümler.
Özel Açılı Kadran Belirli bir başlangıç ve tarama açısı Özel proses mimikleri ve ekipman yüzleri.

Bu yaklaşım endüstriyel HMI yazılımlarındaki genel gauge tasarım mantığıyla uyumludur. Rockwell FactoryTalk Optix dokümantasyonu Circular Gauge nesnesini minimum ve maksimum değer arasında bir analog değişkeni göstermek için tanımlar; ayrıca belirli değer aralıklarının farklı renklerle gösterilmesi için uyarı bölgelerini destekler.

ÖNEMLİ: Kontrol Boyutu

Boyut mouse ile büyütülemez

DAİRESEL GÖSTERGE kullanıcı kontrolünde boyutların mouse ile büyütülmesi mümkün değildir. Bu nedenle kontrol SCADA ekranına yerleştirilmeden önce kullanılacağı ekran için gerekli tam boyutun belirlenmesi gerekir.

Özellikle dairesel geometri kullanıldığı için genişlik ve yükseklik değişikliklerinin ölçek, numara, iğne ve etiketlerin birbirleriyle olan geometrik ilişkisini doğrudan etkileyebileceği dikkate alınmalıdır.

İğne Rengi Türleri — DGRenkTuru

NeedleColor1 özelliğinin renk seçimi, kaynak kodda DGRenkTuru enumu üzerinden yapılmaktadır. Bu enum içerisinde yedi renk seçeneği tanımlanmıştır:

Enum değeri Türkçe karşılığı Kullanım
Blue Mavi İğne Rengi 1 için mavi renk seçimi.
Gray Gri İğne Rengi 1 için gri renk seçimi.
Green Yeşil İğne Rengi 1 için yeşil renk seçimi.
Magenta Eflatun İğne Rengi 1 için eflatun renk seçimi.
Red Kırmızı İğne Rengi 1 için kırmızı renk seçimi.
Violet Menekşe İğne Rengi 1 için menekşe renk seçimi.
Yellow Sarı İğne Rengi 1 için sarı renk seçimi.

İğne Tipleri — DGIgneTuru

NeedleType özelliği, kaynak kodda DGIgneTuru enumu ile iki farklı iğne tipi sunmaktadır:

Enum değeri Türkçe karşılığı Tanım
Advance Gelişmiş Kaynak kodda varsayılan olarak seçilen gelişmiş iğne tipidir.
Simple Basit Daha basit iğne görünümü için tanımlanan iğne tipidir.

Önerilen uygulama

  1. Kontrolün kullanılacağı SCADA ekran çözünürlüğünü belirleyin.
  2. Gösterge için hedef genişlik ve yüksekliği tasarım aşamasında belirleyin.
  3. Merkez, yarıçap, ölçek çizgileri ve numara yarıçaplarını bu boyuta göre ayarlayın.
  4. İğne uzunluğunu ve genişliğini kadran ile orantılı olarak kontrol edin.
  5. Etiketlerin ve bölgelerin gösterge sınırları içinde kaldığını doğrulayın.
  6. Son boyutta Runtime görünümünü test ettikten sonra kontrolü ekran tasarımına sabitleyin.

Önerilen Yapılandırma Sırası

  1. Genel ayarlar: Kontrol Tipi, Güncelleme Aralığı, Ondalık Hane, renk ve yazı tipi.
  2. Değer aralığı: Minimum Değer ve Maksimum Değer.
  3. Kadran geometrisi: Temel Yay Başlangıcı, Taban Yay Taraması, yarıçap, genişlik ve merkez.
  4. İğne: İğne Tipi, İğne Rengi 1/2, genişlik ve yarıçap.
  5. Ölçek: Ara, küçük ve ana ölçek çizgileri ile bunların yarıçapları ve genişlikleri.
  6. Numaralandırma: Ölçek Numaraları Renk, Yarıçap, başlangıç çizgisi, adım ve döndürme.
  7. Renk bölgeleri: Bölge Rengi, Bölge Minimum/Maksimum ve iç/dış genişlik.
  8. Etiketler: Etiket Metni, Etiket Konumu, Etiket Rengi ve Etiket Yazı Tipi.
  9. Son görsel kontrol: Boyut, okunabilirlik ve Runtime görünümü.

Sonuç

DAİRESEL GÖSTERGE, EOS SCADA'nın analog proses değerlerini operatörün hızlı biçimde algılayabileceği geleneksel ölçü aleti biçimine dönüştüren güçlü bir kullanıcı kontrolüdür.

Kontrolün asıl gücü yalnızca iğnenin hareket etmesinde değil; kadran geometrisi, ölçek çizgileri, numaralar, iğne, renk bölgeleri, etiketler ve arka plan gibi öğelerin bağımsız olarak yapılandırılabilmesindedir. Bu yapı sayesinde tek bir kullanıcı kontrolü, farklı proses değişkenleri ve farklı SCADA ekran tasarımları için yeniden kullanılabilir.

Özellikle basınç, sıcaklık, debi, seviye, güç, yük, devir ve benzeri analog değerlerde, operatörün bir değerin yalnızca sayısal büyüklüğünü değil, ölçek içerisindeki konumunu de hızlı şekilde görmesi gereken durumlarda dairesel gösterge etkili bir görsel çözüm sunar.

EOS SCADA tasarım ilkesi: DAİRESEL GÖSTERGE'yi ekrana yerleştirmeden önce hedef ekran boyutunu belirleyin; ardından kadran, ölçek, iğne ve etiket geometrisini bu sabit boyuta göre yapılandırın. Mouse ile yeniden boyutlandırılamadığı için son Runtime görünümü tasarım aşamasında doğrulanmalıdır.

← Önceki İçeriğe Dön