VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX)

EOS SCADA • DATABOX • VERİ GİRİŞ KUTUSU • USER CONTROL

VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX), EOS SCADA ekranında kullanıcı tarafından girilen veya seçilen bir değerin kontrolcüye gönderilmesini sağlayan veri giriş odaklı bir kullanıcı kontrolüdür.

Kontrol üç farklı biçimde kullanılabilir: Metin Kutusu (Textbox), Sayısal Yukarı Aşağı Kutusu (Numericupdown) ve Onay Kutusu (Checkbox). Kullanıcı değeri hazırladıktan sonra sağ fare tuşu ile açılan durum menüsündeki UYGULA komutunu seçerek değeri kontrolcüye yazar.

Nasıl Çalışır?

VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX) Hakkında

VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX), klasik bir veri görüntüleme kontrolünden farklı olarak temel amacı SCADA'dan kontrolcüye veri göndermek olan bir kullanıcı kontrolüdür. Operatör, kontrol üzerinde bir değer oluşturur veya seçer ve bu değeri UYGULA komutu ile kontrolcüye gönderir.

Bu yapı; bir proses set değerinin değiştirilmesi, sayısal bir parametrenin girilmesi, metinsel bir komut/değerin gönderilmesi veya dijital bir 0/1 bilgisinin kontrolcüye aktarılması gibi senaryolarda kullanılabilir. Kullanılacak veri biçimi, DATABOX'ın seçilen veri kutusu tipine göre belirlenir.

Yazma Kontrolü ve Yetkilendirme

VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX) bir veri yazma kontrolü olduğundan, AuthorizationLevel özelliği özellikle önemlidir. Kullanıcının kontrolcüye veri gönderebilmesi, yalnızca ekranda bir değer değiştirmesinden farklı olarak operasyonel bir sonuç doğurabilir. Bu nedenle DATABOX'ın kullanılacağı ekranlarda yetkilendirme seviyesi bilinçli olarak yapılandırılmalıdır.

DATABOX Nasıl Çalışır?

DATABOX'ın temel çalışma akışı, değeri hazırlama ve değeri uygulama olmak üzere iki ana aşamaya ayrılabilir. Kontrolcüye yazma işlemi, kullanıcının açıkça UYGULA komutunu seçmesiyle gerçekleştirilir.

Değeri Hazırla

Kullanıcı seçilen DATABOX tipine göre metin girer, sayısal değeri ayarlar veya onay kutusunu seçer/kaldırır.

Değeri Kontrol Et

Özellikle sayısal girişlerde minimum, maksimum, çarpan ve artış gibi yapılandırılmış özellikler dikkate alınır.

Durum Menüsünü Aç

Kullanıcı kontrol üzerinde sağ fare tuşuna tıklayarak durum menüsünü açar.

UYGULA

Durum menüsündeki UYGULA komutu seçildiğinde hazırlanan veri kontrolcüye gönderilir.

Temel işlem: Değerin kontrol üzerinde değiştirilmesi ile kontrolcüye yazılması birbirinden ayrılmıştır.

SAĞ TIK → UYGULA → KONTROLCÜYE YAZ

Bu yapı, kullanıcının değer üzerinde hazırlık yapmasına ve yazma işlemini açık bir komutla başlatmasına olanak verir.

Üç Farklı VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX) Tipi

DBVeriKutusuTuru enumu, DATABOX'ın üç farklı çalışma biçimini tanımlar. Her tip farklı bir veri giriş ihtiyacına yöneliktir.

Textbox

Metin Kutusu

Kullanıcının serbest formatta veri girebildiği DATABOX tipidir. Kullanıcı metin alanına gerekli değeri yazar.

Ardından sağ fare tuşuyla açılan durum menüsünden UYGULA seçildiğinde girilen veri kontrolcüye gönderilir.

Kullanım: Serbest biçimli metin veya kontrolcü tarafından kabul edilen uygun veri gösterimleri.

Numericupdown

Sayısal Yukarı Aşağı Kutusu

Kullanıcının yukarı ve aşağı düğmeleriyle sayısal değeri değiştirebildiği DATABOX tipidir.

Değer, yapılandırılmış Minimum Değer, Maksimum Değer ve Artış ayarları içerisinde değiştirilebilir.

Kullanım: Set değeri, limit, parametre, çalışma noktası ve benzeri sayısal kontrolcü verileri.

Checkbox

Onay Kutusu

Kullanıcının kutuyu seçmesi veya seçimini kaldırması ile iki durumlu veri oluşturan DATABOX tipidir.

Onay Kutusu yalnızca 0 ve 1 değerlerini gönderir. Bu nedenle dijital veriler için kullanılmalıdır.

Kullanım: Aç/Kapa, Etkin/Devre Dışı, Başlat/İzin Ver gibi 0/1 tabanlı dijital kontrol verileri.

DBVeriKutusuTuru Değerleri

Enum değeri	Türkçe karşılığı	Çalışma biçimi	Uygun veri
`Textbox`	Metin Kutusu	Serbest veri girişi	Metin / uygun kontrolcü veri gösterimi
`Numericupdown`	Sayısal Yukarı Aşağı Kutusu	Yukarı/aşağı düğmeleri ile sayısal değer ayarı	Sayısal veri
`Checkbox`	Onay Kutusu	Seçili / seçili değil	Yalnızca 0–1 dijital veri

Genel Özellikler

Aşağıdaki özellikler, verilen VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX) kaynak kodunda doğrudan tanımlanan genel ayarlardır. Türkçe karşılıklar EOS SCADA terminoloji sözlüğündeki karşılıklar esas alınarak kullanılmıştır.

Özellik	EOS Türkçe Karşılığı	Varsayılan	Açıklama
`UCType`	Kontrol Tipi	`DATABOX`	DATABOX kullanıcı kontrolünün tipini tanımlar.
`UpdateInterval`	Güncelleme Aralığı	`1000 ms`	Kontrolün güncelleme aralığını belirler.
`DecimalPoint`	Ondalık Hane	`0`	Sayısal değerlerin gösteriminde kullanılacak ondalık hane ayarıdır.
`Increment`	Artış	`1`	Sayısal girişte değerin yukarı/aşağı değiştirilme adımını belirler.
`UCBackColor`	Kontrol Arka Renk	`Transparent`	Kontrolün arka plan rengini belirler.
`UCForeColor`	Kontrol Yazı Rengi	`Black`	Kontrolün genel yazı/ön plan rengini belirler.
`UCFont`	Kontrol Yazı Tipi	`Arial Narrow, 8.25 pt, Regular`	Kontrol üzerindeki metinlerin yazı tipini belirler.

Sayısal Veri Ayarları

VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX) sayısal kullanımında değer aralığını ve değer üzerinde uygulanacak çarpanı kontrol etmek için Minimum Değer, Maksimum Değer, Çarpan ve Artış özelliklerine sahiptir.

Özellik	EOS Türkçe Karşılığı	Varsayılan	Kullanım
`MinValue`	Minimum Değer	`0`	Sayısal giriş için tanımlanan alt değeri belirler.
`MaxValue`	Maksimum Değer	`100`	Sayısal giriş için tanımlanan üst değeri belirler.
`Increment`	Artış	`1`	Numericupdown değerinin her yukarı/aşağı hareketindeki artış adımını belirler.
`Multiplier`	Çarpan	`1`	DATABOX veri işlemlerinde kullanılan çarpan değerini belirler.
`DecimalPoint`	Ondalık Hane	`0`	Sayısal değerin görüntülenmesindeki ondalık hane sayısını belirler.

Numericupdown kullanım mantığı

Örneğin MinValue = 0, MaxValue = 100 ve Increment = 5 olarak yapılandırılmış bir DATABOX'ta kullanıcı değeri 5'er adımlarla değiştirebilir. Kullanıcı istediği değeri hazırladıktan sonra sağ fare menüsündeki UYGULA komutunu seçerek yazma işlemini başlatır.

Bu örnek, kaynak kodda verilen varsayılan değerlerin nasıl kullanılabileceğini açıklamak içindir; kontrolcünün kabul edeceği gerçek değer aralığı ve mühendislik sınırları proje tasarımına bağlıdır.

Metin Hizalama

TextAlignment özelliği, VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX) içerisindeki metin veya sayısal girişin yatay hizalamasını belirler. Kaynak kodda GNHizalama enumu ile üç seçenek tanımlanmıştır.

Enum değeri	Türkçe karşılığı	Görsel hizalama
`Center`	Orta	Metin alanın ortasında
`Left`	Sol	Metin alanın solunda
`Right`	Sağ	Metin alanın sağında

Başlık Metni

HeaderText özelliği, VERİ GİRİŞ KUTUSU (DATABOX) kontrolünün başlık metnini tanımlamak için kullanılır. Kaynak koddaki varsayılan değer boş metindir.

Özellik	EOS Türkçe Karşılığı	Varsayılan	Açıklama
`HeaderText`	Başlık Metni	`""`	DATABOX'ın kullanıcıya gösterilen başlık/açıklama metnini belirler.
`TextAlignment`	Metin Hizalama	`Left`	Metin girişinin veya kontrol metninin hizalamasını belirler.

UYGULA Komutu ile Kontrolcüye Veri Yazma

DATABOX'ın diğer gösterge kontrollerinden en önemli farkı, kullanıcı etkileşiminin sonunda bir yazma işlemi gerçekleştirmesidir. Kullanıcı önce kontrol üzerinde değeri oluşturur; yazma işlemi ise sağ fare ile açılan durum menüsündeki UYGULA komutuyla başlatılır.

Örnek işlem akışı

Textbox: Kullanıcı metni/değeri giriş alanına yazar.
Numericupdown: Kullanıcı yukarı/aşağı düğmeleriyle sayısal değeri ayarlar.
Checkbox: Kullanıcı kutuyu seçer veya seçimini kaldırır.
Sağ fare: Kullanıcı DATABOX üzerinde sağ fare tuşuna tıklar.
UYGULA: Durum menüsündeki UYGULA komutu seçilir.
Yazma: Hazırlanan veri kontrolcüye gönderilir.

UYGULA bir yazma işlemidir

DATABOX üzerindeki değer ile kontrolcüdeki değer aynı şey olarak değerlendirilmemelidir. Kullanıcı giriş alanında değeri hazırlayabilir; kontrolcüye gönderme işlemi UYGULA komutuyla gerçekleştirildiğinde gerçekleşir.

Onay Kutusu — Checkbox

Checkbox tipi, DATABOX'ın en özel kullanım biçimidir. Kullanıcı yalnızca kutuyu seçerek veya seçimini kaldırarak iki durumdan birini belirler.

Yalnızca Dijital Veri

Checkbox yalnızca 0–1 değerlerini gönderebilir. Bu nedenle analog veya serbest sayısal değerler için değil, dijital veriler için kullanılmalıdır.

Pratik olarak kutunun iki durumu, kontrolcü tarafındaki iki durumlu bir değişkene karşılık gelecek şekilde kullanılabilir.

Checkbox durumu	Gönderilen veri	Tipik anlam
Seçili	`1`	Etkin / Açık / İzin ver / Başlat gibi proje tanımına bağlı dijital durum.
Seçili değil	`0`	Devre dışı / Kapalı / İzin verme / Durdur gibi proje tanımına bağlı dijital durum.

Buradaki durum adları örnek anlamlandırmalardır. 0 ve 1 değerlerinin kontrolcü tarafındaki gerçek anlamı, ilgili etiketin/proses değişkeninin mühendislik tanımına göre belirlenir.

Hızlı Grafik — UseFastGraph

DATABOX yalnızca veri gönderen bir giriş kontrolü değildir. İstenirse kullanıcının kontrolcüden aldığı değerleri geçmişe dönük inceleyebilmesi için Hızlı Grafik özelliği de kullanılabilir.

UseFastGraph = true

UseFastGraph özelliği true seçildiğinde DATABOX'ın alt kısmında bir mini buton görüntülenir. Kullanıcı bu mini butona tıkladığında, verinin aldığı değerleri gösteren bir grafik ortaya çıkar.

Kullanıcı bu grafik üzerinden ilgili verinin yakın geçmişteki değişimini inceleyebilir. Mouse kaydırıldığında grafik otomatik olarak kaybolur.

Özellik	EOS Türkçe Karşılığı	Varsayılan	Açıklama
`UseFastGraph`	Hızlı Grafiği Kullan	`false`	Hızlı Grafik mini butonunun ve ilgili grafik işlevinin kullanılmasını belirler.
`FastGraphTimeInterval`	Hızlı Grafik Zaman Aralığı	`Last30minutes`	Hızlı Grafikte incelenecek zaman aralığını belirler.

Hızlı Grafik kullanım akışı

Hızlı Grafik etkinleştirilir: UseFastGraph = true.
Mini buton görünür: DATABOX'ın alt kısmında grafik komutu ortaya çıkar.
Grafik açılır: Kullanıcı mini butona tıklar.
Değer geçmişi incelenir: Kullanıcı seçilen zaman aralığındaki değer değişimini görür.
Mouse kaydırılır: Grafik otomatik olarak kaybolur.

Hızlı Grafik Zaman Aralıkları

GNZamanAraligi enumu, Hızlı Grafik için kullanılabilecek zaman aralıklarını tanımlar.

Enum değeri	Türkçe karşılığı	Grafik kapsamı
`Last10minutes`	Son 10 Dakika	Son 10 dakikalık veri.
`Last30minutes`	Son 30 Dakika	Son 30 dakikalık veri.
`Last1hour`	Son 1 Saat	Son 1 saatlik veri.
`Last3hours`	Son 3 Saat	Son 3 saatlik veri.
`Last6hours`	Son 6 Saat	Son 6 saatlik veri.
`Last12hours`	Son 12 Saat	Son 12 saatlik veri.
`Last1day`	Son 1 Gün	Son 1 günlük veri.

Kaynak koddaki varsayılan değer Last30minutes olduğundan, Hızlı Grafik etkinleştirildiğinde başlangıç yapılandırması son 30 dakikalık zaman aralığıdır.

AuthorizationLevel — Yetkilendirme Seviyesi

Komut içeren kullanım: Komut gönderebilen DATABOX yapılandırmalarında, kullanıcı yetki seviyesinin kontrolün işletme amacıyla uyumlu olacak şekilde belirlenmesi gerekir.

Seçenekler Kümesi	Türkçe
`None`	Yetki Yok
`Monitor`	İzleme
`Operation`	İşletme
`Engineering`	Mühendislik
`Superuser`	Süper Kullanıcı

Varsayılan Yetki

Kaynak kodda DATABOX için varsayılan değer: GNYetkiSeviyesi.Monitor olarak tanımlanmıştır.

SCADA Ekranlarında Kullanım Alanları

DATABOX'ın kullanım alanı, operatörün bir proses veya ekipman parametresini yalnızca izlemesi değil, aynı zamanda yetkisi dahilinde kontrolcüye yeni bir değer göndermesi gereken ekranlardır.

Set Değeri Girişi

Pompa, fan, motor veya proses ekipmanı için kontrolcüye gönderilecek sayısal set değerinin hazırlanması.

Sıcaklık Set Değeri

Bir prosesin hedef sıcaklığının Numericupdown ile belirlenip UYGULA komutuyla kontrolcüye gönderilmesi.

Hız / Devir Ayarı

Döner makinelerde kontrolcüye gönderilecek hız veya devir değerinin sayısal olarak ayarlanması.

Dijital Komut

Checkbox ile 0/1 tabanlı bir dijital değerin hazırlanması ve UYGULA ile kontrolcüye yazılması.

Metinsel Veri

Kontrolcü tarafında metinsel veri kabul edilen uygulamalarda Textbox üzerinden veri gönderilmesi.

Yetkili Operatör İşlemi

Veri yazma işleminin yetkilendirme seviyesi ile birlikte kontrollü biçimde kullanılacağı operatör ekranları.

DATABOX Tasarımında Temel Yaklaşım

DATABOX bir gösterge kontrolü gibi yalnızca mevcut değeri görünür kılmak amacıyla tasarlanmamalıdır. Tasarımın merkezinde kullanıcı girişi, doğrulama, UYGULA komutu ve yetkilendirme bulunmalıdır.

Tasarım konusu	Önerilen yaklaşım	Neden?
Veri tipi	Textbox / Numericupdown / Checkbox ihtiyaca göre seçilmeli.	Kullanıcının yanlış veri türü göndermesini önlemek.
Sayısal aralık	Minimum ve maksimum değerler bilinçli yapılandırılmalı.	Sayısal girişin tasarlanan çalışma aralığında tutulması.
UYGULA	Yazma işlemi açık bir kullanıcı eylemi olarak bırakılmalı.	Değer hazırlama ile kontrolcüye yazma işlemini ayırmak.
Yetkilendirme	AuthorizationLevel proje güvenlik yapısına göre belirlenmeli.	Kontrolcüye veri yazma yetkisinin kontrol edilmesi.
Checkbox	Yalnızca 0/1 dijital değişkenlerde kullanılmalı.	Kontrolün iki durumlu veri üretmesi.
Hızlı Grafik	Gerekli olduğunda UseFastGraph etkinleştirilmeli.	Yazılan/izlenen değerin yakın geçmişinin incelenebilmesi.

Kaynak Kodunun Kapsadığı Yapı

Kaynak yapı	EOS Türkçe karşılığı	Rolü
`DBVeriKutusuTuru`	DataBox Tipi	Textbox, Numericupdown ve Checkbox çalışma tiplerini tanımlar.
`GNHizalama`	Metin Hizalama	Orta, Sol ve Sağ hizalama seçeneklerini tanımlar.
`GNZamanAraligi`	Hızlı Grafik Zaman Aralığı	Hızlı Grafik için 10 dakikadan 1 güne kadar zaman seçeneklerini tanımlar.
`AuthorizationLevel`	Yetkilendirme Seviyesi	DATABOX'ın veri yazma yetkisiyle ilişkili güvenlik ayarıdır.
`UseFastGraph`	Hızlı Grafiği Kullan	Mini grafik komutunun kullanılmasını belirler.
`Multiplier`	Çarpan	Veri işlemlerinde kullanılacak çarpanı tanımlar.

Kaynak sınırı: Bu sayfadaki teknik açıklamalar, sağlanan DATABOX kaynak kodu ve çalışma davranışı açıklamalarına dayanır. Kontrolcünün fiziksel iletişim protokolü, yazma komutunun iç uygulama ayrıntıları veya doğrulama algoritması kaynak kod parçasında verilmediği için burada varsayılmamıştır.

Sonuç

DATABOX, EOS SCADA içerisindeki diğer kullanıcı kontrollerinden farklı bir role sahiptir. Temel amacı bir değeri görsel olarak göstermek değil, kullanıcının belirlediği veriyi kontrolcüye göndermektir.

Üç farklı giriş tipi bu amacı farklı şekillerde karşılar: Textbox serbest veri girişini, Numericupdown kontrollü sayısal girişi, Checkbox ise 0/1 dijital girişi sağlar.

Yazma işleminin UYGULA komutuyla açık biçimde gerçekleştirilmesi, kontrolün operatör etkileşimindeki temel unsurudur. Buna AuthorizationLevel ile yetkilendirme ve isteğe bağlı Hızlı Grafik desteği eklendiğinde DATABOX, hem kontrolcüye veri gönderme hem de gönderilen/izlenen değerin yakın geçmişini inceleme amacıyla kullanılabilen kapsamlı bir SCADA kullanıcı kontrolüne dönüşür.

EOS SCADA tasarım ilkesi: DATABOX kullanılan bir ekranda, “değeri değiştirmek” ile “değeri kontrolcüye yazmak” kavramları görsel ve işlevsel olarak birbirinden ayrılmalıdır. Kullanıcı hangi veriyi gönderdiğini, UYGULA işleminin ne yaptığını ve bu işlemi gerçekleştirmek için hangi yetkiye sahip olduğunu açıkça anlayabilmelidir.

← Önceki İçeriğe Dön