KAYAR GÖSTERGE Hakkında

KAYAR GÖSTERGE, lineer bir ölçeği sabit bir merkez işaretçisi etrafında hareket ettiren bir gösterim tekniğidir. Kullanıcı tarafından verilen kaynak kodunda ölçeğin değeri, ölçek aralığı, küçük ve büyük tik sayıları, iğne rengi, gölge ve yatay/dikey yönlendirme gibi temel görsel parametreler tanımlanmıştır.


Temel fark: hareket eden ölçek

Bu kontrolü klasik lineer göstergeden ayıran temel fikir, işaretçinin merkezde sabit tutulması ve ölçeğin hareket ettirilmesidir. Endüstriyel HMI literatüründe bu yaklaşım “rolling scale” veya “ribbon gauge” olarak da tanımlanmaktadır. SimWB dokümantasyonu, ribbon gauge'da göstergenin merkezde kaldığını ve ölçeğin yatay/dikey yönde kayarak mevcut değeri merkezle hizaladığını açıkça belirtir.

Çalışma Prensibi

KAYAR GÖSTERGE'nin okunabilirliğini sağlayan ana mekanizma, sabit referans + hareketli ölçek düzenidir.

Ölçek Hareketi

Değer değiştikçe sayısal ölçek merkez referansına göre kayar.

→

Sabit Merkez

İğne veya merkez çizgisi sabit kalır; okuma noktası değişmez.

-40-2002040
SABİT MERKEZ REFERANSI

Operatörün okuma mantığı

Operatör ölçeğin tamamını takip etmek yerine merkez çizgisinin altında veya üzerinde bulunan değeri okur. Değer değiştiğinde gözün aradığı referans noktası aynı kaldığı için özellikle hızlı değişen analog proseslerde sade bir okuma deneyimi elde edilebilir.

Endüstriyel Kullanım Alanları

İnternet araştırmasında sabit işaretçi–hareketli ölçek yaklaşımının, lineer gösterge ailesinin bir varyasyonu olarak kullanıldığı görülmektedir. Actipro, “rolling scale” yaklaşımında ölçek ve tiklerin sabit bir pointer'ın arkasında hareket ettirildiğini; SimWB ise yatay veya dikey ribbon gauge'da ölçeğin mevcut değeri merkezdeki göstergede hizaladığını belgeliyor.

Sıcaklık İzleme

Sıcaklık gibi sürekli değişen değerlerin merkez referans üzerinden okunması için kullanılabilir. Lineer göstergeler sıcaklık gibi ölçümlerin görsel sunumunda yaygın bir kullanım alanına sahiptir.

Basınç ve Akış

Basınç, diferansiyel basınç ve debi gibi sürekli proses değişkenlerinin hızlı okunması için lineer gösterge yaklaşımı kullanılmaktadır.

Seviye ve Hacim

Tank, depo ve benzeri proseslerde seviye veya hacim bilgisinin sürekli bir ölçek üzerinde izlenmesine uyarlanabilir.

Frekans ve Şebeke Frekansı

KAYAR GÖSTERGE için öne çıkan kullanım alanlarından biridir. Özellikle elektrik sistemlerinde 50 Hz nominal frekans çevresindeki küçük değişimlerin merkez referansından okunması için uygun bir görsel yaklaşım sunar. Frekansın nominal değerin altına veya üstüne hareketi, sabit merkez çizgisine göre ölçeğin kaymasıyla doğrudan izlenebilir.

Enerji ve Elektrik Değerleri

SCADA ekranlarında güç, yük, akım veya benzeri sürekli sayısal değerler için merkez referanslı bir görsel gösterim tasarlanabilir. Buradaki kullanım, kontrolün genel lineer gösterge yaklaşımının SCADA uygulamasına uyarlanmasıdır.

Üretim Prosesleri

Hız, yük, proses sıcaklığı veya diğer sürekli değişkenlerin operatör ekranında sabit bir okuma noktasına bağlanması gereken proseslerde değerlendirilebilir.

Ayar ve Referans İzleme

Bir proses değişkeninin belirli bir çalışma aralığı çevresindeki anlık konumunu, merkez referans üzerinden görsel olarak izlemek için kullanılabilir.

Frekans ve Şebeke Frekansı Gösterimi

KAYAR GÖSTERGE için özellikle dikkat çekici kullanım alanlarından biri elektriksel frekansın izlenmesidir. Güç sistemlerinde frekans, üretim ile tüketim arasındaki anlık dengenin önemli göstergelerinden biridir. Nominal değerden küçük sapmaların yönünü ve büyüklüğünü hızlı biçimde görmek gerektiğinde, sabit merkez referanslı kayan ölçek yaklaşımı oldukça anlamlıdır.

50 Hz çevresindeki değişimin görsel okunması

Türkiye elektrik sisteminde nominal frekans 50 Hz'dir. TEİAŞ teknik dokümanlarında 50 Hz anma frekansı belirtilmektedir; ilgili şebeke işletme koşullarında frekansın belirli sınırlar içinde tutulması ve olağanüstü koşullarda daha geniş aralıklarda işletme gerekleri tanımlanmaktadır. Bu nedenle SCADA ekranında 49,9 Hz, 50,0 Hz veya 50,1 Hz gibi birbirine çok yakın değerleri göstermek için sabit merkezli hareketli ölçek yaklaşımı anlamlı bir görsel sunum oluşturabilir.

Nominal Değer Merkezde

Gösterge tasarımında nominal veya referans frekans merkez çizgisine yerleştirilebilir. Böylece operatör, değerin referansın altında mı yoksa üstünde mi olduğunu doğrudan algılar.

Frekans Düşüşü

Frekans nominal değerin altına indiğinde ölçeğin hareket yönü, merkez referansına göre düşüşü görsel olarak belirginleştirebilir. Bu, özellikle elektrik üretim ve iletim ekranlarında hızlı durum farkındalığı sağlayabilir.

Frekans Artışı

Frekans nominal değerin üzerine çıktığında aynı sabit merkez mantığı ters yöndeki sapmayı gösterir. Böylece iki yönlü frekans değişimi tek bir referans etrafında okunabilir.

SCADA'da tipik kullanım

Bir enerji santralinin ana SCADA ekranında Şebeke Frekansı = 50,00 Hz gibi bir değer izlenirken, merkez çizgisi 50 Hz referansını temsil edecek şekilde tasarlanabilir. Ölçek 49,8 – 50,2 Hz gibi dar bir çalışma bandında hareket ettiğinde, çok küçük frekans değişimleri geniş bir görsel hareket olarak algılanabilir. Kullanılacak aralık ve eşikler ise gerçek sistemin işletme kriterlerine göre ayrıca belirlenmelidir.

Not: Buradaki kullanım önerisi, kontrolün sabit merkez–hareketli ölçek yapısının frekans izleme senaryosuna uygulanmasıdır. Kaynak kodu doğrudan “şebeke frekansı” adı taşıyan özel bir fonksiyon tanımlamamaktadır; bu kullanım, kontrolün genel gösterim yeteneğinin SCADA'daki olası uygulamasıdır.

Merkez Referanslı Gösterimin Avantajı

Değer
Canlı proses bilgisi
Ölçek
Değere göre hareket
Merkez
Sabit okuma noktası
Tik
İnce ve ana bölümler
İğne
Merkez referansı

Klasik bir lineer göstergede işaretçi ölçek boyunca hareket eder. Kayar göstergede ise aynı görsel ilişki tersine çevrilir: işaretçi sabitlenir, ölçek hareket eder. Bu yaklaşım, değer değişiminin yönünü ve büyüklüğünü merkez çevresindeki hareket üzerinden algılamayı mümkün kılar. Rolling scale yaklaşımı bu nedenle özellikle sürekli değişkenlerin sabit bir referans altında okunmasını isteyen arayüzlerde anlamlıdır.

Genel Özellikler

Kaynak kodunda tanımlanan özellikler ve güncel EOS Türkçe sözlük karşılıkları aşağıda verilmiştir.

Özellik EOS Türkçe Karşılığı Varsayılan Açıklama
UCType Kontrol Tipi KAYAR_GOSTERGE Kullanıcı kontrolünün tipini belirler.
UpdateInterval Güncelleme Aralığı 1000 Kontrolün güncelleme aralığını milisaniye cinsinden belirler.
DecimalPoint Ondalık Hane 0 Sayısal değerlerin gösteriminde kullanılacak ondalık hane ayarıdır.
UCBackColor Kontrol Arka Renk White Kontrolün arka plan rengini belirler.
UCForeColor Kontrol Yazı Rengi Gray Kontrolün ön plan/yazı rengini belirler.
UCFont Kontrol Yazı Tipi Arial Narrow 8.25 Kontrolün temel yazı tipini belirler.
ScaleValue Ölçek Değeri 0 Gösterimde esas alınan ölçek değerini belirler.
ScaleRange Ölçek Aralığı 100 Ölçeğin kapsadığı değer aralığını belirler.
SmallTickCount Küçük Tik Sayısı 4 Ölçek üzerindeki küçük tik işaretlerinin sayısını belirler.
LargeTickCount Büyük Tik Sayısı 5 Ölçek üzerindeki büyük tik işaretlerinin sayısını belirler.
NeedleColor İğne Rengi Blue Merkezdeki sabit gösterge/işaretçi rengini belirler.
ShadowEnabled Gölge Etkin true Gösterge görselinde gölge kullanımını etkinleştirir veya devre dışı bırakır.
ShadowColor Gölge Rengi Black Gölge etkin olduğunda kullanılacak rengi belirler.
Orientation Oryantasyon Horizontal Göstergenin yatay veya dikey kullanım yönünü belirler.

Gösterge Mimarisi

KAYAR GÖSTERGE, gösterim yapısını üç temel bileşen üzerinden oluşturur: ölçek, tikler ve merkez işaretçisi. Değer değiştikçe ölçek hareket ederken merkez işaretçisi sabit kalır ve ölçülen değerin referans noktası sürekli korunur.

Ölçek

ScaleValue ve ScaleRange ile ölçek değerinin ve kapsadığı aralığın görsel davranışı yapılandırılır.

Tikler

SmallTickCount ve LargeTickCount, küçük ve büyük tiklerin sayısal yoğunluğunu belirler.

Merkez İğnesi

NeedleColor, sabit merkez referansının görsel rengini belirler; gölge ayarları bu referansı görsel olarak güçlendirebilir.

Okuma mantığına dikkat

Bu kontrolün temel görsel mantığı, hareket eden bir pointer yerine hareket eden ölçeğe dayanır. Bu nedenle dokümantasyonda “işaretçi hareket ediyor” yerine “merkez referansı sabit, ölçek değere göre kayıyor” ifadesinin kullanılması daha doğrudur.

Yatay ve Dikey Kullanım

Orientation özelliği kontrolün yatay veya dikey yönde kullanılabilmesini sağlar. Endüstriyel ribbon gauge örneklerinde de aynı prensibin hem yatay hem dikey ölçeklerde uygulanabildiği belgelenmiştir.

Yatay

Üretim, enerji, hız, basınç veya diğer sürekli değerlerin yatay bir merkez referans üzerinde okunması için uygundur.

Dikey

Seviye, sıcaklık veya dikey alanın daha uygun olduğu proses ekranlarında aynı sabit merkez yaklaşımı kullanılabilir.

Ekran Tasarımı

Yön seçimi, kontrolün çevresindeki diğer SCADA grafiklerinin yerleşimi ve operatörün bakış akışı dikkate alınarak yapılmalıdır.

SCADA Ekran Tasarımında Kullanım

Sabit bakış noktası yaklaşımı

KAYAR GÖSTERGE, özellikle aynı türden birçok analog değerin aynı ekran üzerinde izlenmesi gereken SCADA tasarımlarında kullanılabilir. Merkez referansının her zaman aynı yerde bulunması, göstergenin farklı değerlerdeki hareketini hızlıca karşılaştırmayı kolaylaştırabilir.

Hızlı Okuma

Merkez referansı sabit olduğundan operatörün okuma noktası sürekli yer değiştirmez. Bu özellik özellikle küçük frekans sapmalarının izlenmesinde değerlidir.

Ölçek Yoğunluğu

Tik sayıları, göstergenin okunabilirliği ile ekran alanı arasında denge kurulmasına yardımcı olur.

Görsel Kontrast

İğne rengi ve gölge kullanımı, hareket eden ölçek ile sabit merkez referansının ayrıştırılmasını destekler.

Sonuç

KAYAR GÖSTERGE, klasik lineer gösterim yaklaşımından farklı olarak merkez referansını sabit tutup ölçeği hareket ettiren özel bir gösterim yapısına sahiptir. Bu yapı, özellikle küçük değer değişimlerinin merkez referansına göre kolayca takip edilmesini sağlar.

Ölçek Değeri, Ölçek Aralığı, Küçük Tik Sayısı, Büyük Tik Sayısı, İğne Rengi, Gölge Etkin, Gölge Rengi ve Oryantasyon gibi özellikler, göstergenin ölçek yapısının, işaretleme düzeninin ve merkez referansının görsel olarak yapılandırılmasını sağlar.

Ana fikir

Değer değişir → ölçek hareket eder → merkez iğnesi sabit kalır → değer merkez referansından okunur.

← Önceki İçeriğe Dön