RESİMLİ BUTON Nedir?

Resimli buton yaklaşımında operatörün yalnızca metni okuması yerine komutun işlevini anlatan bir görsel de buton yüzeyinde kullanılabilir. Örneğin çalıştırma, durdurma, açma, kapama, pompa, vana veya ekipman sembolleri butonun görsel anlamını güçlendirebilir.

EKİPMANI ÇALIŞTIR RESİMLİ BUTON


RESİMLİ BUTON'ın kaynak kodunda iki farklı çalışma tipi tanımlanmıştır: Pushpicturebox ve Tactpicturebox. Bu iki seçenek kullanıcı etkileşiminin kontrolcüye nasıl aktarılacağını belirleyen temel özelliktir.

Görsel buton ile komut butonu arasındaki fark

Bir resim yalnızca kullanıcıya bilgi veren bir görsel olabilir. Ancak RESİMLİ BUTON, yapılandırmasına bağlı olarak komut üreten bir kullanıcı kontrolüdür. Bu nedenle butonun görünümü kadar hangi değeri, hangi anda ve hangi yetki seviyesindeki kullanıcı tarafından kontrolcüye gönderebildiği de önemlidir.

İki Temel Çalışma Modu: TACT ve PUSH

RESİMLİ BUTON'ın iki modu arasındaki temel fark, OFF değerinin ne zaman gönderildiğidir. Bu ayrım özellikle motor, pompa, vana, reset, tetikleme ve benzeri kumanda işlemlerinde çok önemlidir.

TACT / Tactpicturebox

Dokunmalı Düğme

Buton basılı tutulduğu sürece ON değeri gönderilir. Operatör butondan çekildiğinde/bıraktığında OFF değeri gönderilir.

BASILDI → ON
BASILI TUTULDU → ON
BIRAKILDI → OFF

Varsayılan mantık örneğinde bu davranış 1 → basılı ve 0 → bırakılmış şeklinde düşünülebilir. Ancak uygulamada ON ve OFF için farklı komut değerleri yapılandırılabilir.

PUSH / Pushpicturebox

Darbeli Düğme

Butona basıldığında önce ON değeri gönderilir. Ardından belirlenen süre/geçiş mantığı sonrasında otomatik olarak OFF değeri gönderilir. Operatörün butonu basılı tutması, TACT modundaki gibi ON durumunu sürekli sürdürmez.

BASILDI → ON
BELİRLİ SÜRE / DARBELİ KOMUT
→ OFF

Bu yapı, bir ekipmana veya kontrolcü programına tek seferlik tetikleme/puls göndermek istenen uygulamalarda özellikle anlamlıdır.

ÇOK ÖNEMLİ: TACT ve PUSH aynı şey değildir. TACT modunda komutun ON durumu kullanıcı butonu basılı tuttuğu sürece devam eder; PUSH modunda ise ON komutunun ardından OFF komutu otomatik olarak gelir. Kontrolcü tarafındaki programın hangi davranışı beklediği bilinmeden mod seçimi yapılmamalıdır.


TACT ve PUSH Karşılaştırması

Özellik TACT / Dokunmalı PUSH / Darbeli
Butona basıldığında ON değeri gönderilir ON değeri gönderilir
Buton basılı tutulurken ON durumu sürdürülür Komutun darbeli çevrimi devam eder; OFF geçişi otomatik oluşur
Buton bırakıldığında OFF değeri gönderilir OFF değeri kullanıcı bırakma hareketinden bağımsız olarak çevrimin parçasıdır
Temel kullanım karakteri Basılı tutma ile etkin kalan kumanda Tek seferlik darbe/tetikleme
Kontrolcü açısından ON/OFF durumunun kullanıcı hareketiyle ilişkisi vardır ON ardından OFF komut dizisi oluşturulur

Türkçe adlandırma önerisi

Kaynak koddaki Tactpicturebox için “Dokunmalı Düğme” veya daha açıklayıcı biçimde “Basılı Tutmalı Düğme”; Pushpicturebox için ise “Darbeli Düğme” veya “Puls Düğmesi” kullanılabilir. Teknik dokümantasyonda kaynak koddaki adları kaybetmemek için TACT / Tactpicturebox ve PUSH / Pushpicturebox ifadelerini Türkçe karşılıklarıyla birlikte göstermek en açıklayıcı yaklaşımdır.

Komut Akışının Mantığı

Operatör Etkileşimi Butona basar
→
RESİMLİ BUTON Çalışma modunu uygular
→
Kontrolcü Komut değerini alır
Adım TACT / Dokunmalı PUSH / Darbeli
1. Basma ON ON
2. Etkileşim devamı ON Darbe çevrimi
3. OFF Kullanıcı bırakınca Belirlenen işlem/darbe süresinden sonra
4. Sonuç Butonun fiziksel kullanıcı hareketiyle uyumlu ON/OFF davranışı Tek seferlik ON → OFF komut dizisi

Resim ve Buton Görünümü

RESİMLİ BUTON'ın en belirgin özelliği, buton yüzeyinin bir görüntü ile anlamlandırılabilmesidir. Kaynak kodunda varsayılan ve basılmış durum için ayrı görüntü dosyaları tanımlanmıştır. Böylece butonun normal ve etkileşim durumları görsel olarak birbirinden ayrılabilir.

Varsayılan Görüntü

DefaultImageFile

Buton normal durumdayken kullanılacak görüntü.
Basılmış Görüntü

PressedImageFile

Buton etkileşim durumundayken kullanılacak görüntü.
Özellik Türkçe Karşılığı Görevi
DefaultImageFile Varsayılan Görüntü Dosyası Normal buton durumunda kullanılacak görüntüyü belirler.
PressedImageFile Basılmış Görüntü Dosyası Buton basılmış/etkileşim durumunda kullanılacak görüntüyü belirler.
DefaultText Varsayılan Metin Normal durumda görüntülenecek metni belirler.
PressedText Basılmış Metin Basılmış durumda görüntülenecek metni belirler.
DefaultButtonColor Varsayılan Buton Rengi Normal durumun buton rengini belirler.
PressedButtonColor Basılan Buton Rengi Basılmış durumun buton rengini belirler.
DefaultTextColor Varsayılan Metin Rengi Normal durum metin rengini belirler.
PressedTextColor Preslenmiş Metin Rengi Basılmış durum metin rengini belirler.

Genel ve Görsel Özellikler

Özellik Türkçe Karşılığı Varsayılan Açıklama
UCType Kontrol Tipi RESİMLİ BUTON Kullanıcı kontrolünün türünü tanımlar.
UpdateInterval Güncelleme Aralığı 1000 Kontrolün genel güncelleme aralığını belirler.
DecimalPoint Ondalık Hane 0 Sayısal gösterimler için ondalık hane ayarıdır.
UCBackColor Kontrol Arka Renk Transparent Kontrolün genel arka plan rengidir.
UCForeColor Kontrol Yazı Rengi Black Kontrolün genel ön plan/yazı rengidir.
UCFont Kontrol Yazı Tipi Arial Narrow 8.25 Kontrolün temel yazı tipidir.
ButtonType Buton Tipi Pushpicturebox TACT/Tactpicturebox veya PUSH/Pushpicturebox çalışma tipini belirler.
Opacity Opaklık 100 Butonun saydamlık düzeyini belirler.
TransparentBackground Şeffaf Arka Plan false Buton arka planının şeffaf olup olmayacağını belirler.

Yetkilendirme — Kritik Güvenlik Katmanı

RESİMLİ BUTON bir kullanıcı kontrolüne komut gönderebildiği için Yetki Düzeyi özelliği bu kontrolde özellikle önemlidir. Bir operatörün butonu ekranda görebilmesi ile butonu kullanarak kontrolcüye komut gönderebilmesi aynı şey olarak değerlendirilmemelidir.

Yetki YokNone
İzlemeMonitor
İşletmeOperation
MühendislikEngineering
Süper KullanıcıSuperuser
Seçenekler Kümesi Türkçe Karşılığı Genel kullanım anlamı
None Yetki Yok Kontrolün komut verme yetkisi bulunmayan kullanıcılar için.
Monitor İzleme İzleme seviyesindeki kullanıcı yetkisini ifade eder.
Operation İşletme İşletme seviyesindeki kullanıcı yetkisini ifade eder.
Engineering Mühendislik Mühendislik seviyesindeki kullanıcı yetkisini ifade eder.
Superuser Süper Kullanıcı En yüksek kullanıcı yetki seviyesini ifade eder.

Yetki düzeyi mutlaka işlemle birlikte düşünülmelidir

Çalıştırma, durdurma, açma, kapama, resetleme veya başka bir kontrolcü komutu gönderen RESİMLİ BUTON'larda uygun yetki seviyesinin belirlenmesi gerekir. Yetki seviyesinin yalnızca görsel bir etiket olarak değil, komut verme mekanizmasının bir parçası olarak ele alınması önemlidir.

ON ve OFF Komut Değerlerinin Mantığı

TACT ve PUSH davranışlarında örnek olarak 1 = ON ve 0 = OFF düşünülebilir. Ancak gerçek uygulamada kontrolcüye gönderilecek değerler bu örneklerle sınırlı değildir. Kullanıcının belirlediği ON/OFF komut değerleri, kontrolcü tarafındaki beklenen veri yapısıyla uyumlu olmalıdır.

TACT: BAS → ON | BIRAK → OFF
PUSH: BAS → ON | DARBELİ SÜRE → OFF

Kontrolcü programı ile uyum

Buton modu seçilmeden önce kontrolcü tarafındaki mantığın hangi komut dizisini beklediği belirlenmelidir. Örneğin bir PLC programı kısa bir tetikleme bekliyorsa PUSH yaklaşımı, komutun kullanıcı butonu basılı tutulduğu süreyle ilişkili olması isteniyorsa TACT yaklaşımı değerlendirilebilir. Bu seçim, kontrolcü uygulamasının gerçek komut mantığına göre yapılmalıdır.

SCADA Ekranlarında Kullanım Alanları

Ekipman Çalıştırma

Uygun yetkilendirme ile pompa, fan veya benzeri ekipmanların çalıştırma komutlarında görsel olarak anlamlandırılmış bir buton kullanılabilir.

Ekipman Durdurma

Durdurma işlevinin buton üzerindeki resim ve metinle açık biçimde ifade edilmesine yardımcı olabilir.

Darbeli Tetikleme

PUSH modu, kontrolcü tarafında kısa süreli ON → OFF komut dizisinin gerektiği tetikleme işlemlerinde kullanılabilir.

Basılı Tutmalı Kumanda

TACT modu, komutun operatörün butonu basılı tutmasıyla etkin olduğu kullanıcı etkileşimlerinde değerlendirilebilir.

Vana ve Proses Kumandası

Açma/kapama gibi proses komutlarında resim, metin ve durum görünümü birlikte kullanılabilir.

Yetkili İşlemler

Kritik kumanda noktalarında Yetki Düzeyi kullanılarak kontrolün yalnızca uygun kullanıcı profiline açık olması sağlanabilir.

Acil durdurma konusunda önemli not

Genel endüstriyel HMI uygulamalarında yazılım butonları acil durdurma fonksiyonunun yerine geçirilmemelidir. Rockwell Automation dokümantasyonunda da push button nesnelerinin acil durdurma amacıyla kullanılmaması ve acil durdurma fonksiyonlarının kablolu/hardwired gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmektedir.

Hangi Mod Ne Zaman?

İhtiyaç Değerlendirilecek Mod Neden
Operatör basılı tuttuğu sürece ON TACT Bırakma anında OFF komutu oluşur.
Tek seferlik tetikleme PUSH ON komutundan sonra OFF komutu otomatik olarak çevrimin parçası olur.
Kontrolcü kısa puls bekliyor PUSH Komut darbeli bir davranışa dönüştürülür.
Komutun süresi kullanıcı etkileşimine bağlı TACT ON durumu butonun basılı tutulmasıyla ilişkilidir.
Kritik proses komutu Yetkilendirme + doğru mod Komutun kim tarafından ve hangi davranışla gönderildiği birlikte kontrol edilmelidir.

Teknik Özellik Özeti

Özellik Değer
UCType RESİMLİ BUTON
ButtonType Pushpicturebox / Tactpicturebox
Opacity 100
TransparentBackground false
DefaultImageFile Varsayılan Görüntü Dosyası
PressedImageFile Basılmış Görüntü Dosyası
DefaultText Varsayılan Metin
PressedText Basılmış Metin
DefaultButtonColor Varsayılan Buton Rengi — Red
PressedButtonColor Basılan Buton Rengi — Lime
DefaultTextColor Varsayılan Metin Rengi — Black
PressedTextColor Preslenmiş Metin Rengi — Black
AuthorizationLevel Monitor / İzleme

Sonuç

RESİMLİ BUTON, SCADA ekranındaki bir butonun yalnızca görünümünü değiştiren bir görsel öğe değil; uygun yapılandırıldığında kontrolcüye komut gönderen bir kullanıcı kontrolüdür. Resim, metin ve renk seçenekleri operatörün komutu hızlı tanımasına yardımcı olurken, TACT ve PUSH modları komutun zamanlamasını belirler.

Bu nedenle RESİMLİ BUTON tasarımında üç unsur birlikte düşünülmelidir: görsel anlam + komut davranışı + yetkilendirme. Özellikle TACT ile PUSH arasındaki fark doğru anlaşılmadan yapılan seçim, kontrolcü tarafında beklenmeyen bir komut davranışına yol açabilir.

RESİMLİ BUTON'ın temel yaklaşımı

Resimle anlamlandır → doğru çalışma modunu seç → ON/OFF davranışını belirle → uygun Yetki Düzeyini tanımla → kontrolcü komutunu güvenli biçimde kullan.

← Önceki İçeriğe Dön